پیشگفتار – عبدالحسین پازوکی

در معماری معاصر ایران، برخی بنا می‌سازند و برخی دیگر نگاه به معماری را می‌سازند. عبدالحسین پازوکی از دسته دوم است؛ معمارى که اثر او را بیش از آن‌که در ساختمان‌ها جست‌وجو کنیم، باید در ذهن و زبان نسل‌های معمار ایرانی یافت.

مسیر زندگی او، از نوجوانی و ورود زودهنگام به کار تا آموختن نقشه‌کشی در یک شرکت مهندسان مشاور، نشان می‌دهد که معماری برای او از دل تجربه و زیست واقعی آغاز شده است؛ نه از کتاب، بلکه از مواجهه مستقیم با کار، فضا و زندگی.

ورود به دانشکده هنرهای تزئینی و سپس ادامه مسیر در معماری، این تجربه زیسته را به آگاهی نظری پیوند زد و به شکل‌گیری نگاهی انجامید که در آن، معماری صرفاً ساخت‌وساز نیست، بلکه نوعی اندیشیدن درباره فضا و زیستن است.

اما نقطه عطف کار او، نه در پروژه‌های بزرگ، بلکه در «آموزش» رقم خورد.

راه‌اندازی آتلیه کنکور در دهه ۴۰، فضایی ایجاد کرد که در آن، معماری از یک مهارت فنی به یک گفتمان فرهنگی و خلاقانه تبدیل شد؛ جایی که نسل‌های متعددی از معماران، پیش از ورود به دانشگاه، با «چگونه دیدن و چگونه فکر کردن» آشنا شدند.

در اندیشه او، معماری پیش از آن‌که طراحی باشد، نوعی «نگاه» است؛

نگاهی که باید از شلوغی‌های بصری و مفهومی عبور کند و به جوهره فضا برسد.

از همین‌رو، گرایش او به مینیمالیسم، نه یک انتخاب سبک‌شناختی، بلکه تلاشی است برای رسیدن به حقیقت در سادگی.

پازوکی در پیوند میان معماری، نقاشی و نجاری، به فهمی چندلایه از فضا رسیده است؛

جایی که خط، نور، سایه و ماده، هم‌زمان حامل معنا می‌شوند.

در این نگاه، فضا تنها ساخته نمی‌شود، بلکه «تجربه» می‌شود.

او همچنین بر این باور است که معماری پایدار، پیش از آن‌که به تکنولوژی وابسته باشد، به فرهنگ، آموزش و کیفیت زیست انسان وابسته است؛

و بدون تربیت نگاه، هیچ ساختاری پایدار نخواهد بود.

در نهایت، عبدالحسین پازوکی ما را با پرسشی بنیادین مواجه می‌کند:

آیا معماری می‌تواند فراتر از ساختن،

به شیوه‌ای برای «اندیشیدن، دیدن و زیستن» تبدیل شود؟

این گفت‌وگو در چارچوب پروژه آرته تلاشی است برای ثبت و بازخوانی چنین مسیرهایی؛

گفت‌وگوهایی که در قالب جلسات متعدد ضبط و تدوین شده، به متنی دقیق، ساختاریافته و قابل تحلیل تبدیل می‌شوند و در گام بعد، با استخراج متادیتا، به دانشی قابل جستجو و قابل استفاده برای پژوهشگران، دانشگاه‌ها و نظام‌های دانشی بدل می‌گردند.

زندگی‌نامه عبدالحسین پازوکی

عبدالحسین پازوکی، معمار، مدرس و هنرمند ایرانی، در ۱۵ مرداد ۱۳۲۱ در تهران متولد شد. پدرش، آموزگار سال اول دبستان، مردی خوش‌صدا و خوش‌سخن بود و مادرش خانه‌داری سخت‌گیر بود. در اردیبهشت ۱۳۳۶، پس از درگذشت پدر، پازوکی در چهارده‌سالگی سرپرستی خانواده را بر عهده گرفت و ناچار شد هم‌زمان با کار، تحصیل خود را در مدرسه شبانه ادامه دهد.

او پس از مدتی مدرسه را ترک کرد و جامعه و تجربه‌های روزمره را به مدرسه و دانشگاه خود تبدیل ساخت. ابتدا به روزنامه‌فروشی پرداخت و سپس به‌عنوان آبدارچی در شرکت مهندسان مشاور تکنو فریکو مشغول به کار شد. پازوکی در همان شرکت نقشه‌کشی را آموخت و به‌تدریج به مقام کمک‌نقشه‌کش رسید. این تجربه زمینه آشنایی او با دانشگاه‌های مختلف و ورودش به آموزش عالی را فراهم کرد.

تحصیلات

پازوکی در سال تحصیلی ۱۳۴۲–۱۳۴۳ وارد دانشکده هنرهای تزئینی شد. او در همان دوره، همراه با استاد محمدابراهیم جعفری، آتلیه کنکور را دوباره راه‌اندازی کرد و با فعالیت در زمینه آموزش، راه پدر خود را در معلمی ادامه داد.

وی بعدها به دلیل مشکلات مالی و مسئولیت سرپرستی خانواده، رشته تحصیلی خود را تغییر داد و تحصیل در رشته معماری را در دانشگاه ملی ایران، دانشگاه شهید بهشتی کنونی، ادامه داد.

فعالیت‌ها و آثار

عبدالحسین پازوکی پس از فارغ‌التحصیلی، در مراکز دانشگاهی متعددی از جمله دانشگاه علم و صنعت ایران، انستیتو تکنولوژی ایران و دانشگاه ملی ایران به تدریس معماری پرداخت. او همچنین فعالیت حرفه‌ای خود را در شرکت مهندسین مشاور دیس ادامه داده است.

پازوکی افزون بر معماری، علاقه‌ای عمیق به نقاشی و نجاری دارد و نمایشگاه‌های متعددی از آثار او در ایران و خارج از کشور برگزار شده است. تجربه مهاجرت نیز نه‌تنها ارتباط او را با پیشینه فرهنگی‌اش تضعیف نکرد، بلکه توجهش را به نشانه‌ها و نمادهای اصیل سرزمین مادری افزایش داد؛ عناصری که از مراحل نخست شکل‌گیری آثار تا اجرای نهایی در کارهایش دیده می‌شوند.

در اندیشه معماری او، مفاهیمی چون «میانه»، «مرکز» و «بیرون» با یکدیگر ارتباط دارند. او با استفاده از خطوط، پیوند سطوح و ایجاد فضاهای خالی، جهان درون را به جهان بیرون متصل می‌کند. در آثارش، مسیر و حرکت، فرم‌های مثبت و منفی، عناصر هندسی و ریاضی و نوعی حس موسیقایی با یکدیگر ترکیب می‌شوند. طراحی‌ها و فرایند شکل‌گیری آثار او گاه بازتاب رویدادهای روزمره و تجربه‌های زیسته‌ای هستند که در حافظه‌اش باقی مانده‌اند.

از نگاه پازوکی، هر اثر شکوفاشده می‌تواند همچون شعر، داستان یا فصلی از یک کتاب باشد و مخاطب را به گفت‌وگویی درونی با هنرمند دعوت کند. نمایشگاه آثار متأخر او در گالری علیها نیز بازتاب‌دهنده حالات روحی، اندیشه‌ها و فرازونشیب عواطف و دریافت‌های او بوده است.

دستاوردها و جوایز

از مهم‌ترین دستاوردهای عبدالحسین پازوکی می‌توان به عبور از شرایط دشوار دوران نوجوانی، فراگیری تجربی نقشه‌کشی، تحصیل در رشته معماری، سال‌ها تدریس در دانشگاه‌های مختلف و فعالیت مستمر در حوزه‌های معماری، نقاشی و نجاری اشاره کرد. برگزاری نمایشگاه‌های متعدد در داخل و خارج از ایران و شکل‌دادن به زبانی شخصی بر پایه پیوند سطوح، فضاهای مثبت و منفی، عناصر موسیقایی و هندسی نیز از دستاوردهای هنری او به شمار می‌رود. در اطلاعات ارائه‌شده، نام جایزه مشخصی برای او ذکر نشده است.