هومن مرتضوی
بیوگرافی هومن مرتضوی
زندگی و تحصیلات
هومن مرتضوی (متولد ۱۳۴۳ / ۱۹۶۴) طراح گرافیک، نقاش، مجسمهساز، هنرمند چیدمان و نویسنده معاصر ایرانی است. او از هنرمندان نسل نخستِ پس از انقلاب ایران به شمار میآید. مرتضوی تحصیلات خود را در ایران و انگلستان گذرانده و از شاگردان آیدین آغداشلو بوده است؛ تجربهای که در شکلگیری نگاه بصری و حساسیتهای زیباییشناسانهاش نقش مؤثر داشته است.
او از اواخر دههی ۱۳۷۰ تا اوایل دههی ۱۳۸۰، در فاصلهی سالهای ۱۹۹۸ تا ۲۰۰۳ میلادی، در ایالات متحدهی آمریکا زندگی و کار کرد و پس از آن به ایران بازگشت. این دورهی اقامت در خارج از کشور، زمینهی توجه عمیقتر او به موضوعاتی مانند مهاجرت، جابهجایی، بیخانمانی و ناامنی را فراهم کرد؛ موضوعاتی که بعدها در آثار مفهومی و پروژههای چندرسانهای او پررنگ شد.
فعالیتها و مسیر حرفهای
مرتضوی هنرمندی چندرسانهای است که در حوزههای مختلفی چون طراحی گرافیک، نقاشی، مجسمه، اینستالیشن و هنر مفهومی فعالیت کرده است. او از اوایل دههی ۱۳۷۰ تا امروز در نمایشگاههای متعدد انفرادی و گروهی در تهران، لسآنجلس، دوبی، بوستون و دیگر شهرها شرکت کرده و آثارش بهطور پیوسته در فضای هنر معاصر ایران و خارج از کشور دیده شده است.
او در کنار فعالیت فردی، از بنیانگذاران چند پلتفرم و گروه هنری است؛ از جمله:
- بنیاد هنرمندان کارستان (Karestan Artists Foundation)
- گروه موازی (Movazi Group)
- گروه/کالکتیو زیرپلّه (Zirpelleh Collective)
این بسترهای مشارکتی، تمرکز او بر کار گروهی، گفتوگوی میانرشتهای و تجربهگری در هنر معاصر را نشان میدهند.
یکی از پروژههای مهم و شاخص او «پروژهی نابجا / Project Misplaced» است که در قالبهای مختلف (ارائه، نمایشگاه، کتاب و…)، در مؤسسات و گالریهای مختلفی در ایران و آمریکا ارائه شده است.
رویکرد هنری و مضمون آثار
مضمون آثار هومن مرتضوی اغلب سیاسی، اجتماعی و شخصی است و با حساسیت نسبت به زمانه و شرایط تاریخی و اجتماعی شکل میگیرد. او از «حافظهی فرهنگی» و تجربهی زیستهی نسل خود، برای ساختن روایتهای بصری چندلایه استفاده میکند؛ روایتهایی که به موضوعاتی چون:
- غرایز انسانی،
- جابهجایی و مهاجرت،
- ناامنی، اضطراب و بیثباتی،
- هویت فردی و جمعی ایرانیان، بهویژه مهاجران، میپردازد و آنها را به شیوهای نمادین، کنایهآمیز و گاه طنزآلود در آثار خود بازتاب میدهد.
در کارهای او، مواد و عناصر غیرمتعارف نقش مهمی دارند. مرتضوی در کنار تکنیکهای کلاسیک، از ورق طلا، مو و دیگر مواد غیرمنتظره استفاده میکند و با ترکیب آنها در سطح اثر، هم به لایههای معنایی اشاره میکند و هم کیفیتی جسمانی، حسی و ملموس به آثارش میدهد.
شخصیت خیالی «سیمون اردوبادی» که او خلق کرده، نمونهای نمادین از برخی ایرانیان مقیم لسآنجلس است. مرتضوی در کتاب و پروژهی چندرسانهایِ «پروژهی نابجا: ظهور و سقوط سیمون اردوبادی» به بخشی از احوالات، تناقضها، رویاها و شکستهای این شخصیت –و بهطور نمادین نسل یا گروهی اجتماعی– میپردازد.
نمایشگاههای منتخب (انفرادی)
دههی ۱۳۶۰ و ۱۳۷۰ (شروع کار و شکلگیری زبان شخصی)
- ۱۳۶۶ – نمایشگاه انفرادی، «خانهی من»، گالری گلستان، تهران
- ۱۳۷۱ – نمایشگاه انفرادی، «جعبهها»، گالری گلستان، تهران
- ۱۳۷۳ – نمایشگاه انفرادی، «لوازم جانبی زندگی / سرجامعهها»
- ۱۳۷۴ – نمایشگاه انفرادی، «لوازم جانبی زندگی»، هنر چیدمان، محل خصوصی، تهران
- ۱۳۷۶ – نمایشگاه انفرادی، «تجلیلی از ...»، اینستالیشن، اَویدِنس روم، لسآنجلس، ایالات متحده
- ۱۳۷۷ – نمایشگاه انفرادی، «جعبههای بیعنوان»، هنر چیدمان، مؤسسهی معماری کالیفرنیای جنوبی، لسآنجلس، ایالات متحده
دههی ۱۳۸۰ (گسترش «جعبهها» و شکلگیری «پروژهی نابجا»)
- ۱۳۸۰ – نمایشگاه انفرادی، از مجموعهی «جعبهها»، گالری اثر، تهران
- ۱۳۸۲ – نمایشگاه انفرادی، «پروژهی نابجا»، ارائه، دانشگاه تافت، بوستون
- ۱۳۸۲ – نمایشگاه انفرادی، «پروژهی نابجا»، ارائه، سنخوزه، کالیفرنیا
- ۱۳۸۲ – نمایشگاه انفرادی، «پروژهی نابجا»، ارائه، دانشگاه کالیفرنیا، لسآنجلس
- ۱۳۸۲ – نمایشگاه انفرادی، «پروژهی نابجا»، گالری آرتیکالچرال، لسآنجلس، ایالات متحده
- ۱۳۸۷ – نمایشگاه انفرادی، «جعبهها»، گالری اثر، تهران
دههی ۱۳۹۰ (پروژههای مفهومی و بازخوانی «سیمون اردوبادی»)
- ۱۳۹۰ – نمایشگاه انفرادی، «دفاع شخصی، آویزان از یک میخ، ایت-کید و غیره...»، گالری هما، تهران
- ۱۳۹۰ – نمایشگاه انفرادی، «دفاع شخصی»، گالری هما، تهران (آخرین نمایشگاه او تا آن زمان)
- ۱۳۹۳ – نمایشگاه انفرادی، «پروژهی نابجا: ظهور و سقوط سیمون اردوبادی»، گالری زیرزمین دستان، تهران
- ۱۳۹۵ – نمایشگاه انفرادی، «صلح روی کاغذ»، گالری فرهنگسرای نیاوران، تهران
علاوه بر این، او در نمایشگاههای گروهی گوناگون در ایران و خارج از کشور حضور داشته و در نخستین دورهی دوسالانهی نقاشی موزهی هنرهای معاصر تهران نیز شرکت کرده است.
آثار منتشرشده و فعالیتهای گرافیکی
طراحی گرافیک و جلد نشریات
طرحها و آثار گرافیکی هومن مرتضوی در نشریات مختلف منتشر شده است، از جمله:
- مجلهی صنعت حمل و نقل
- ماهنامهی سینمایی فیلم
- مجلهی مفید
او در زمینهی طراحی جلد و تصویرسازی مطبوعات، سبک شخصی و شناسهداری دارد که ترکیب نگاه مفهومی با زبانی ساده و تاثیرگذار است.
کتابها و انتشار آثار
- کتابی از گزیدهی آثار گرافیک او با عنوان «طراحان گرافیک معاصر ایران؛ هومن مرتضوی» توسط انتشارات یساولی منتشر شده است؛ این کتاب بخشی از مجموعهای است که به معرفی طراحان گرافیک معاصر ایران میپردازد و جایگاه مرتضوی را در این رشته ثبت و مستند میکند.
- پروژهی «پروژهی نابجا: ظهور و سقوط سیمون اردوبادی» نیز در قالب کتاب و متن روایی منتشر شده و ضمن آن، شخصیت خیالی سیمون اردوبادی و موقعیت او بهعنوان نماد بخشی از جامعهی مهاجر ایرانی بررسی میشود.
جوایز و دستاوردها
- برندهی جایزهی هنری نمایشگاه دوسالانهی نهم گرافیک ایران
این جایزه، جایگاه او را در حوزهی طراحی گرافیک ایران تثبیت کرده و نشان از تاثیرگذاری زبان بصری و کیفیت آثارش در این عرصه دارد.
در کنار این جایزه، حضور مستمر او در فضای هنر معاصر، مشارکت در شکلدهی به بسترهای جمعی هنرمندان و گسترش پروژههایی چون «پروژهی نابجا»، خود بهعنوان دستاوردهای مهم حرفهای او قابل ارزیابی است.