فاطمه راکعی


تاریخ تولد: 1333/01/02
محل تولد: ایران - زنجان - زنجان
تاریخ شروع مصاحبه: 1398/03/30
تاریخ پایان مصاحبه: 1398/06/07
شاعر
مترجم
مدیرعامل انجمن شاعران ایران
مسئول انتشارات انجمن شاعران ایران

پیشگفتار  | فاطمه راکعی 

زندگی برخی چهره‌ها را نمی‌توان در یک حوزه خلاصه کرد؛

مسیر آن‌ها در تقاطع تجربه‌های ادبی، علمی و اجتماعی شکل می‌گیرد—

و همین تقاطع است که به کار و اثرشان معنا می‌دهد.

فاطمه راکعی از جمله این چهره‌هاست.

او فعالیت خود را از شعر آغاز کرد،

در مسیر دانشگاهی به زبان‌شناسی پرداخت،

و در ادامه، در عرصه‌های فرهنگی و اجتماعی نیز حضور فعال داشت.

او در سال ۱۳۳۳ در زنجان متولد شد و از سال‌های نوجوانی با نوشتن و شعر پیوند خورد؛

تجربه‌ای که بعدها به یکی از مسیرهای اصلی زندگی او تبدیل شد.

تحصیلات او در حوزه مترجمی زبان انگلیسی و سپس زبان‌شناسی،

نشان‌دهنده توجه جدی‌اش به زبان—هم در سطح کاربرد و هم در سطح تحلیل—است.

در کنار فعالیت‌های علمی و ادبی،

راکعی در حوزه‌های مدیریتی و اجتماعی نیز نقش‌آفرینی کرده است؛

از دانشگاه الزهرا تا انجمن شاعران ایران،

و از فعالیت‌های فرهنگی تا حضور در مجلس ششم شورای اسلامی.

این تنوع تجربه،

به آثار و دیدگاه‌های او نیز جهت داده است.

در مجموعه‌های شعری‌اش—از «سفر سوختن» تا «مادرانه‌ها»—

می‌توان پیوندی میان تجربه شخصی، نگاه اجتماعی و دغدغه‌های انسانی را مشاهده کرد.

در عین حال،

فعالیت او در حوزه مسائل زنان و مشارکت اجتماعی،

نشان‌دهنده تلاشی مستمر برای طرح و پیگیری این موضوعات در سطوح مختلف است.

گفت‌وگو با فاطمه راکعی در پروژه آرته،

فرصتی است برای مرور این مسیر چندوجهی—

از شعر تا سیاست،

و از زبان تا جامعه.

این گفت‌وگو می‌تواند به فهم بهتر این پرسش کمک کند:

چگونه می‌توان میان کار فرهنگی، فعالیت علمی و حضور اجتماعی، ارتباطی معنادار برقرار کرد؟



خلاصه‌ای از زندگینامه فاطمه راکعی

فاطمه راکعی (۲ فروردین ۱۳۳۳ در زنجان) شاعر، زبان‌شناس، پژوهشگر، استاد دانشگاه و چهرهٔ فرهنگی و سیاسی ایرانی است. او دوران ابتدایی را در زادگاهش گذراند و سپس برای ادامهٔ تحصیل به تهران رفت. فعالیت‌های او طی چند دهه حوزه‌های دانشگاهی، ادبی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی را دربرگرفته است.

راکعی از اعضای هیئت علمی دانشگاه الزهرا بوده و در این دانشگاه مسئولیت‌های آموزشی و مدیریتی متعددی بر عهده داشته است. در عرصهٔ ادبیات نیز به‌عنوان شاعر، مترجم و پژوهشگر فعالیت کرده و از سال ۱۳۷۸ مدیریت انجمن شاعران ایران را بر عهده داشته است.

او همچنین از سال ۱۳۷۹ تا ۱۳۸۳ نمایندهٔ مردم تهران در دورهٔ ششم مجلس شورای اسلامی بود و در این دوره مسئولیت‌هایی چون نایب‌رئیسی کمیسیون فرهنگی، ریاست کمیتهٔ زنان، جوانان و امور خانواده و ریاست فراکسیون زنان مجلس را بر عهده داشت.

تحصیلات

راکعی در سال ۱۳۵۵ مدرک کارشناسی مترجمی زبان انگلیسی را از دانشگاه علامه طباطبایی (مدرسه عالی ترجمه سابق) دریافت کرد و در سال ۱۳۵۷ دورهٔ کارشناسی ارشد زبان‌شناسی را در دانشگاه تهران به پایان رساند. او سپس تحصیلات خود را در رشتهٔ زبان‌شناسی ادامه داد و مدرک دکتری زبان‌شناسی را از دانشگاه تربیت مدرس دریافت کرد.

فعالیت‌ها و آثار

فعالیت دانشگاهی راکعی از اواخر دههٔ ۱۳۵۰ آغاز شد. او در فرهنگستان زبان ایران و مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی به پژوهش پرداخت و سپس به دانشگاه الزهرا پیوست. در این دانشگاه سمت‌هایی چون مدیریت گروه زبان انگلیسی، مدیریت گروه ادبیات فارسی، معاونت آموزشی و پژوهشی دانشکده الهیات و ادبیات، معاونت پژوهشی دانشگاه، قائم‌مقامی رئیس دانشگاه و ریاست پژوهشکده شعر و هنر را بر عهده داشته است.

در حوزهٔ فرهنگی و ادبی، او از چهره‌های فعال شعر معاصر ایران بوده و مدیریت انجمن شاعران ایران و ریاست هیئت‌مدیره و مدیریت دفتر شعر جوان از جمله مسئولیت‌های اوست. وی همچنین در نهادهایی چون شورای شعر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، بنیاد سینمایی فارابی، کتابخانه‌های عمومی کشور، خانه هنرمندان ایران و انجمن نقد ادبی فعالیت داشته است.

راکعی در حوزهٔ مطالعات زنان نیز فعالیت‌های اجتماعی و اجرایی گسترده‌ای داشته است. او از اعضای مؤسس جمعیت زنان مسلمان نواندیش ایران و از سال ۱۳۸۶ دبیرکل این جمعیت بوده است. همچنین در سال‌های ۱۳۹۶ تا ۱۳۹۸ به‌عنوان مشاور شهردار تهران در امور زنان و مدیرکل امور زنان شهرداری تهران فعالیت کرد.

آثار برگزیده

از مهم‌ترین مجموعه‌های شعر و کتاب‌های او می‌توان به «سفر سوختن»، «آواز گلسنگ»، «مادرانه‌ها»، «ناخنکی به زندگی»، «دیروز با ما کسی بود»، «رویای رنگین»، «سنجاقک‌ها»، «نانوشته‌ترین»، «چقدر رنگ‌پریده است ماه» و «زنی می‌گذرد» اشاره کرد.

راکعی همچنین کتاب Sound and Sense اثر لارنس پرین را با عنوان «درباره شعر» و کتاب Logic in Linguistics را به فارسی ترجمه کرده است. پژوهش‌های او موضوعاتی چون شعر نیما یوشیج، شعر قیصر امین‌پور، زبان‌شناسی، استعاره، اخلاق در شعر، ادبیات زنان و جایگاه زن در شعر فارسی را دربرمی‌گیرد.

او همچنین طراح و مجری پروژه‌هایی مانند «گفت‌وگوی شعر ایران و جهان»، مجموعه همایش‌های «شعر و هنرهای تجسمی؛ بهار ایرانی»، همایش‌های «کارنامه یکصد سال شعر زنان فارسی‌سرا» و طرح پژوهشی «امکان‌سنجی ترجمه شعر با تأکید بر ترجمه شعر معاصر فارسی» بوده است.

گزیده‌هایی از اشعار او به زبان‌های انگلیسی، اسپانیایی، رومانیایی و خط سیریلیک منتشر شده و ترجمه‌هایی از شعرهایش نیز به زبان‌های عربی، فرانسوی، کره‌ای و ترکی آذربایجانی انتشار یافته است.

دستاوردها و جوایز

راکعی در طول فعالیت‌های ادبی، دانشگاهی و فرهنگی خود جوایز و تقدیرنامه‌های متعددی دریافت کرده است. از جملهٔ آنها می‌توان به تقدیر دانشگاه الزهرا برای مجموعه شعر «سفر سوختن»، لوح تقدیر سمپوزیوم شعر کوالالامپور، تقدیر وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی برای فعالیت‌های فرهنگی و ادبی، تقدیر بنیاد آفرینش‌های هنری نیاوران، و تقدیر در جشنواره‌های بین‌المللی شعر فجر اشاره کرد.

در سومین جشنواره بین‌المللی شعر فجر در سال ۱۳۸۷ نیز از او به‌عنوان شاعر پیشکسوت انقلاب تقدیر شد. در سال ۱۳۹۵، در ارتباط با پروژه انتشار ۳۰ کتاب دوزبانه، از سوی مؤسسه اکو، انجمن شاعران ایران و معاونت فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مورد تجلیل قرار گرفت.

در همان سال، فاطمه راکعی گواهینامه هنری درجه یک را نیز دریافت کرد.


خلاصه‌ی مشاغل و مسئولیت های سیاسی – اجتماعی:

عضو شورای مرکزی جمعیت زنان جمهوری اسلامی ایران (79-1360)

نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی(83-1379)

نایب رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی(مجلس ششم) (80-1379 و 83-1382)

رئیس کمیته زنان، جوانان و امور خانواده‌ی مجلس شورای اسلامی(83-1379)

رئیس فراکسیون زنان مجلس ششم(83-1379)

نایب رئیس فراکسیون زنان مجلس ششم(1383)

عضو کمیسیون علمی – مشورتی دفتر امور بانوان شهرداری تهران(1385)

عضو موسس جمعیت زنان مسلمان نواندیش ایران

دبیر کل جمعیت زنان مسلمان نواندیش ایران(از 1386)

عضو شورای مرکزی و رئیس کمیته زنان خانه‌ی احزاب ایران(90-1386)

رئیس ستاد مردمی زنان مهندس میرحسین موسوی(1388)

رئیس کمیته‌ی زنان خانه احزاب ایران(99-1395)

رئیس کمیته زنان شورای عالی سیاست گذاری اصلاح طلبان(از 1395)

عضو اتاق فکر کمیته‌ی زنان ستاد مرکزی انتخابات دکتر حسن روحانی(1396)

عضو گروه راهبردی کمیته‌ی زنان ستاد مرکزی انتخابات دکتر حسن روحانی(1396)

رئیس کمیته‌ی استان ها در حوزه‌ی زنان ستاد دکتر حسن روحانی(1396)

مشاور شهردار تهران در امور زنان(97-1396)

مدیرکل امور زنان شهرداری تهران(98-1397)

معاونِ زنانِ ستاد مرکزی دکتر مسعود پزشکیان(1403)


خلاصه‌ی مشاغل و مسئولیت های علمی-آموزشی:

پژوهشکر برخه کار فرهنگستان زبان ایران(60-1357)

عضو رسمی هیئت علمی(پژوهشی) موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی(65-1360)

عضو هیئت علمی آموزشی و رئیس امور پژوهش دانشگاه الزهرا(67-1365)

عضو کمیته پژوهشی ادبیات فارسی وزارت فرهنگ و آموزش عالی(78-1368)

مدیر گروه زبان انگلیسی دانشگاه الزهراء(69-1366)

مدیر گروه ادبیات فارسی دانشگاه الزهراء(70-1367)

معاون آموزشی و پژوهشی دانشکده الهیات و ادبیات دانشگاه الزهراء(74-1369)

معاون پژوهشی دانشگاه الزهراء(79-1376)

قائم مقام رئیس دانشگاه الزهراء(79-1376)

عضو شورای اطلاع رسانی دانشگاه الزهراء(79-1378)

عضو کمیسیون بهره وری و تحول اداری دانشگاه الزهراء(79-1378)

رئیس پژوهشکده‌ی شعر و هنر دانشگاه الزهراء(88-1383)

نماینده وزیر علوم تحقیقات و فناوری در شواری سه نفره نظارت دانشگاه الزهراء(84-1379)


خلاصه مشاغل و مسئولیت های فرهنگی-هنری:

مدیرعامل انجمن شاعران ایران(از اولین سازمانهای مردم نهاد با فعالیت در سطح ملی و بین المللی)(از 1378)

عضو گروه ادبیات فارسی شورای بررسی متون و کتب علوم انسانی،پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی(از 1384)

رئیس هیئت مدیره دفتر شعر جوان (1378)

عضو شورای شعر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی(88-1379)

نایب رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی(مجلس ششم)(80-1379 و 83-1382)

عضو هیئت امنای بنیاد سینمایی فارابی(85-1383)

عضو هیئت امنای کتابخانه های عمومی کشور(86-1383)

عضو هیئت امنای فرهنگ عمومی شهرستان ری(1382)

عضو هیئت امنای پژوهشکده‌ی فرهنگی-اجتماعی وزارت فرهنگ و آموزش عالی(84-1383)

عضو هیئت امنا و رئیس هیئت مدیره‌ی موسسه آموزشی گلهای دانشگاه(89-1384)

رئیس پژوهشکده شعر و هنر دانشگاه الزهراء(90-1384)

عضو هیئت مدیره‌ی انجمن ایرانی اخلاق در علوم و فناوری(از1388)

عضو هیئت مدیره‌ی شورای عالی خانه هنرمندان ایران(از 1392)

رئیس کارگروه زبان شناسی شورای بررسی متون(از 1393)

مدیر مسئول دفترشعرجوان(از 1394)

عضو هیئت مدیره‌ی انجمن نقد ادبی(97-1395)

عضو انجمن نقد ادبی(از 1395)


خلاصه سفرهای سیاسی-فرهنگی:

سفر به چین همراه هیاتی از اعضای جمعیت زنان جمهوری اسلامی ایران به دعوت جمعیت زنان این کشور(1368)

سفر به تاجیکستان برای شرکت در مراسم افتتاحیه پرده برداری از مجسمه فردوسی در شهر دوشنبه(1371)

شرکت در کنفرانس جهانی زن در پکن(1374)

سفر به کلمبیا در هیئتی از شاعران طراز اول کشور برای شرکت در سمپوزیوم بین المللی شعر کوالالامپور به همراه آقایان علی موسوی گرمارودی و ساعد باقری(1379)

شرکت در سی و هفتمین مجمع در مانیل فیلیپین، به دعوت صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران 

سفر به آلمان، در راس هیاتی سه نفره از دانشگاه الزهرا برای شرکت در هفتمین سالگرد تاسیس دانشگاه پ.تسدام برای ایجاد روابط متقابل علمی و فرهنگی(1380)

سفر به سوئیس ، در راس هیاتی 10 نفره از دانشگاه الزهرا، برای بازدید از مراکز فرهنگی،جمعیت های زنان و مراکز دانشگاهی این کشور(1380)

سفر به آلمان، با یک هیات 4 نفره فرهنگی از مجلس شورای اسلامی(به دعوت معاون وزیر امور خارجه آلمان) برای بازدید از مراکز فرهنگی و هنری شهرهای مونیخ، برلین و وایمار(1380)

سفر به بنگلادش به همراه وزیر امور خارجه و دیدار با نخست وزیر(خانم خالده ضیاء)، وزیر امور زنان و جوانان(خانم خورشید جهان حق) و رهبر اپوزیسیون از حزب عوامی لیگ(خانم حسینه) و دیدارهای رسمی با وزرای خارجه و اقتصادی این کشور(1380)

سفر به ترکیه با جمعی از شاعران و نویسندگان کشور برای شرکت در مراسم بزرگداشت و زیارت مرقد مولانا(1380)

سفر به کویت و تاجیکستان با هیات همراه رئیس مجلس شورای اسلامی، آقای کروبی و دیدار با روسای جمهوری و روسای مجالس این کشورها(1381)

سفر به جمهوری اذربایجان با جمعی از شاعران و نویسندگان، برای زیارت مرقد نظامی و دیدار با شعرای این کشور(1382)

سفر به چین در هیئت همراه رئیس سازمان ملی جوانان، آقای رحیم عبادی، به دعوت فدراسیون جوانان چین(1382)

سفر به مکزیک از طرف مجلس شورای اسلامی، برای شرکت در اجلاس بین المجالس مکزیکوسیتی(1383)

سفر به بحرین در هیات همراه خانم خاتمی(همسر رئیس جمهور وقت) به دعوت خانم سبیکه(همسر پادشاه بحرین)(1383)

سفر به ترکیه برای زیارت مرقد مولانا و شرکت در مراسم عرس مولوی به همراه جمعی از شاعران و نویسندگان کشور و سخنرانی در «انجمن دوستی زنان ایران و ترکیه» در مورد «لزوم ارتباط مستمر و تعریف شده‌ی زنان مسلمان و حضور معنی‌دار آنان در مجامع بین المللی(1388)

سفر به تاجیکستان به دعوت خانم ها گرف و صفی‌آوا و فرهنگستان شعر جهان – به عنوان شاعر ملی ایران برای شرکت در برنامه های شعرخوانی و سخنرانی در کنار دیگر شاعران جهان(1389)

آثار:

الف – کتاب ها:

دفتر شعر «سفر سوختن». مرکز نشر فرهنگی رجاء(1369)

دفتر شعر «آواز گلسنگ». موسسه اطلاعات(1373) ، چاپ دوم(1376) ، چاپ سوم(1385) ، چاپ چهارم(1387)

گزیده اشعار «گزیده ادبیات معاصر-81». نشر نیستان(1378)

دفتر شعر «مادرانه ها». موسسه اطلاعات(1382) ، چاپ دوم(1384)

دفتر شعر «ناخنکی به زندگی». موسسه اطلاعات(1385) ، چاپ دوم(1386)

ترجمه کتاب «Sound and Sense». تالیف Laurence Perrine با عنوان «درباره شعر»، موسسه اطلاعات(چاپ اول1373)، چاپ دوم(1376) ، چاپ سوم(1383)

مجموعه شعر «دیروز با ما کسی بود». نشر عروج(چاپ اول1388)، چاپ دوم(1389)

مجموعه شعر «رویای رنگین» گزیده غزلیات، قطعات، چهارپاره‌ها، نشر علم(1389)

مجموعه شعر«سنجاقک‌ها» گزیده شعرهای نو و سپید ، نشر علم(1389)

ترجمه کتاب «Logic in Linguistics» اثر آلوود و دیگران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

کتاب «لفظ و معنا در شعر نیما». آماده چاپ،نشر مروارید

مجموعه مقالات نخستین کنگره‌ی «کارنامه‌ی صد سال شعر زنان» به کوشش فاطمه راکعی ، آماده چاپ

برگزیده‌ی بهترین شعرهای طبیعت ( در شعر معاصر)، به کوشش و با مقدمه فاطمه راکعی، آماده چاپ

مجموعه مقالات دومین کنگره‌ی «کارنامه صدسال شعر زنان» به کوشش فاطمه راکعی، آماده چاپ

مجموعه مقالات سومین کنگره‌ی «کارنامه صدسال شعر زنان» به کوشش فاطمه راکعی در دست اقدام، برای چاپ

دفتر شعر «نانوشته ترین» (گزیده آثار سال‌های 88-95)، انتشارات پورشاد(چاپ اول 1395)، چاپ دوم(1395)

دفتر شعر «چقدر رنگ پریده است ماه»، انتشارات پورشاد(چاپ اول)

دفتر شعر « زنی می‌گذرد»، نشر مروارید(چاپ اول)

ب – مقالات:

مقاله کلاسیک The Theory of Language Planning «نظریه‌ی برنامه ریزی زبانی»، تالیف Valter Tauli مجله فرهنگ(شماره1)، موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی(سال 1364)

مقاله «زنان در عرصه شعر انقلاب اسلامی»، مجله سروش، سال نوزدهم،شماره 858

نقد مجموعه شعر معاصر تاجیکان(پیمان)، مجله کلمه(شماره4)

مقاله «بازخوانی یک شعر از نیما یوشیج(رویکردی هرمنوتیکی)». مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران،دوره‌ی40(زمستان1378)

مقاله«زن،هنر و ادبیات از دیدگاه امام خمینی(ره)»، کنگره جهانی«جایگاه و نقش زن از دیدگاه حضرت امام خمینی(ره)». مرکز امور مشارکت زنان، تهران(1378)

مقاله گزارشی: ایران در جشنواره‌ی بین المللی مدجین(18-26 ژوئن 1999)،فصلنامه هنر،تابستان1378،دوره‌ی جدید40،ویژه هنر قدسی

مطالعه‌ی«شعر نقاشی‌های قیصر امین پور»، پذیرفته شده برای ویژه نامه گروه زبان شناسی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

مقاله «شب پره» و «سیولیشه»، دو نماد از یک واقعیت، دو فصلنامه‌ی علمی- پژوهشی «پژوهش زبان و ادبیات فارسی» شماره‌ی یازدهم،(پاییز و زمستان 1387)

مقاله «استعاره در شعر قیصر امین پور»، فصلنامه‌ی «پژوهش زبان و ادبیات فارسی» شماره‌ی دوازدهم،1388

مقاله «سیمای زن در آیینه شعر حافظ»، پژوهش‌نامه‌ی زنان،سال ششم، شماره6، 1394

مقاله «اخلاق در شعر»، فصلنامه‌ی علمی-پژوهشی انجمن ایرانی اخلاق در علوم و فناوری، سال نهم، شماره3،(پاییز1393)

مقاله‌ی «نیمای نمادگرا-رهیافتی به درک و %

قسمت 1: فایل صوتی مصاحبه