پیشگفتار - دکتر ابوالقاسم اسماعیل‌پور

هر مسیری در اندیشه، از یک پرسش آغاز می‌شود—

پرسشی که گاه نه در کتاب‌ها، بلکه در تجربه زیسته شکل می‌گیرد. برای دکتر ابوالقاسم اسماعیل‌پور نیز، مسیر اسطوره‌شناسی از چنین نقطه‌ای آغاز می‌شود؛ از مواجهه با خلأیی در فهم گذشته، و از جست‌وجویی برای یافتن زبانی که بتواند این خلأ را پر کند. در این مسیر، تأثیر استادانی چون مهرداد بهار، نه‌تنها به‌عنوان انتقال‌دهنده دانش، بلکه به‌عنوان گشاینده افق‌های فکری، نقشی تعیین‌کننده ایفا می‌کند. انتخاب اسطوره‌شناسی، در این معنا، صرفاً یک گرایش دانشگاهی نیست، بلکه پاسخی است به نیاز عمیق‌تری برای فهم ریشه‌های فرهنگی و معنایی یک جامعه.

در این چارچوب، اسطوره برای او نه داستانی کهن، بلکه زبانی بنیادین برای فهم جهان است. اسطوره، در نگاه او، شکلی از بیان نمادین است که در آن، انسان نخستین تلاش می‌کند جایگاه خود را در هستی تعریف کند. این زبان، پیش از آن‌که تاریخ شکل بگیرد، معنا را شکل داده است؛ و به همین دلیل، اسطوره را می‌توان حافظه‌ای دانست که نه در اسناد، بلکه در تخیل، آیین و روایت‌های جمعی یک تمدن ذخیره شده است.

این نگاه، زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که به فرهنگ ایرانی توجه کنیم. در آثار دکتر اسماعیل‌پور، اساطیر ایرانی نه مجموعه‌ای پراکنده، بلکه بخشی از یک روایت پیوسته‌اند—روایتی که از ایران باستان تا دوره اسلامی امتداد یافته و در ادبیات، عرفان و هنر تداوم یافته است. از این منظر، هویت ایرانی نه بر پایه گسست، بلکه بر پایه تداوم معنا شکل گرفته است؛ تداومی که بدون فهم اسطوره‌ها، قابل درک نیست.

در میان حوزه‌های متنوع پژوهشی او، تمرکز بر مانی و سنت مانوی جایگاهی ویژه دارد. در اینجا، اسطوره از سطح روایت به سطح یک نظام فکری پیچیده ارتقا می‌یابد؛ نظامی که در آن، دین، هنر و تخیل به‌هم پیوند می‌خورند. مانی، در این خوانش، تنها یک شخصیت تاریخی نیست، بلکه نماینده تلاشی است برای بیان جهان از طریق تصویر، روایت و معنا—تلاشی که مرزهای جغرافیایی را پشت سر می‌گذارد و به یک تجربه جهانی تبدیل می‌شود.

این پیوند میان اسطوره، هنر و ادبیات، یکی از کلیدهای اصلی فهم آثار اوست. در نگاه دکتر اسماعیل‌پور، اسطوره‌ها تنها در متون کهن باقی نمی‌مانند، بلکه در شعر، تصویر و فرم‌های هنری به حیات خود ادامه می‌دهند. از شاهنامه تا شعر معاصر، و از آیین‌ها تا روایت‌های تصویری، اسطوره به‌عنوان نیرویی زنده، در شکل‌دادن به تخیل فرهنگی نقش ایفا می‌کند.

اما این مسیر، تنها به گذشته محدود نمی‌ماند. در جهان معاصر، با وجود گسترش دانش و دسترسی به منابع، نوعی گسست در فهم اسطوره‌ها شکل گرفته است. سرعت زندگی، تغییر رسانه‌ها و کاهش توجه به لایه‌های عمیق فرهنگ، باعث شده است که اسطوره، به‌تدریج از یک ابزار فهم، به یک موضوع حاشیه‌ای تبدیل شود. در چنین شرایطی، بازخوانی اسطوره نه یک بازگشت نوستالژیک، بلکه تلاشی برای بازسازی پیوندهای از دست‌رفته است.

در همین راستا، تجربه‌های بین‌المللی دکتر اسماعیل‌پور—از تعامل با مراکز علمی در چین و روسیه تا حضور در فضای ایران‌شناسی جهانی—نشان می‌دهد که اسطوره، تنها یک موضوع ملی نیست، بلکه زبانی مشترک میان تمدن‌هاست. این نگاه، اسطوره را به ابزاری برای گفت‌وگو تبدیل می‌کند؛ گفت‌وگویی که می‌تواند فرهنگ‌ها را به یکدیگر نزدیک کند.

در نهایت، این مسیر فکری به پرسشی بنیادین در زمان حال و آینده می‌رسد: چگونه می‌توان این میراث عظیم را به نسل‌های بعد منتقل کرد؟ پاسخ این پرسش، در نگاه او، در بازتعریف نقش دانشگاه، تقویت پژوهش‌های میان‌رشته‌ای، و ایجاد پیوند میان دانش و جامعه نهفته است. اسطوره، اگر به‌درستی فهم و بازخوانی شود، می‌تواند به ابزاری برای بازاندیشی هویت، معنا و مسیر آینده یک جامعه تبدیل شود.

از این منظر، زندگی و اندیشه دکتر ابوالقاسم اسماعیل‌پور، صرفاً روایت یک پژوهشگر نیست؛

روایت تلاشی است برای پیوند گذشته، حال و آینده از طریق زبان اسطوره.

و شاید بتوان این مسیر را چنین جمع‌بندی کرد:

اگر تاریخ، آن چیزی است که رخ داده،

اسطوره، آن چیزی است که معنا داده—

و بدون آن، هیچ جامعه‌ای نمی‌تواند خود را به‌درستی بشناسد یا آینده‌ای آگاهانه بسازد.

زندگینامه ابوالقاسم اسماعیل‌پور

ابوالقاسم اسماعیل‌پور مطلق، اسطوره‌شناس، ایران‌شناس، پژوهشگر فرهنگ و زبان‌های باستانی، مترجم و شاعر ایرانی، در ۱۶ شهریور ۱۳۳۳ در محلهٔ بیژن‌حاجی، از محله‌های قدیمی شهر بابل، به دنیا آمد. حوزهٔ اصلی تخصص او مطالعات مانوی، اسطوره‌شناسی ایرانی و بررسی پیوند اسطوره با ادبیات فارسی است.

اسماعیل‌پور از پژوهشگرانی است که در گسترش مطالعات مانوی در ایران نقشی مؤثر داشته و بخش مهمی از تحقیقات خود را به اسطوره‌های مانوی، متون فارسی و عربی مرتبط با مانویت و بازتاب اندیشه‌های مانوی در فرهنگ ایران اختصاص داده است. در کنار پژوهش‌های ایران‌شناسی و اسطوره‌شناسی، او در زمینهٔ ادبیات فارسی، نقد اسطوره‌ای، شعر، فرهنگ عامهٔ مازندران و ترجمهٔ آثار مرتبط با اساطیر و ادیان نیز فعالیت گسترده‌ای داشته است.

دیدار او با ورنر زوندرمان، پژوهشگر برجستهٔ مطالعات مانوی، در همایش بین‌المللی صدمین سال کشف متون تورفان در برلین در سال ۲۰۰۲، در جهت‌گیری بعدی پژوهش‌های او اهمیت داشت. از آن پس، بخشی از تحقیقات اسماعیل‌پور بر بررسی مانویت و تأثیرات آن در ایران دورهٔ اسلامی بر پایهٔ متون کهن فارسی و عربی متمرکز شد.

فعالیت‌ها و آثار

اسماعیل‌پور سال‌ها در دانشگاه‌های ایران و خارج از ایران به تدریس و پژوهش پرداخته است. او در دانشگاه‌های شهید بهشتی، مازندران، تهران، علامه طباطبایی و دانشگاه آزاد اسلامی تهران تدریس کرده و درس‌هایی چون زبان‌شناسی تاریخی، زبان‌های باستانی، تاریخ زبان فارسی، اساطیر ایران، اوستا و متون مانوی را ارائه داده است.

او از سال ۱۳۸۵ تا ۱۳۹۲ مدیریت گروه زبان‌شناسی دانشگاه شهید بهشتی را بر عهده داشت و از ۱۳۸۵ تا ۱۳۸۷ رئیس پژوهشکدهٔ زبان‌شناسی، کتیبه‌ها و متون سازمان میراث فرهنگی کشور بود. همچنین از سال ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۵ به‌عنوان استاد مدعو در دانشگاه مطالعات بین‌المللی شانگهای فعالیت کرد و در همان دوره ریاست مرکز ایران‌شناسی انستیتو مطالعات خاورمیانهٔ این دانشگاه را بر عهده داشت. او همچنین از سال ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۵ استاد مدعو دانشگاه دولتی مسکو بود.

اسماعیل‌پور در شماری از مجلات دانشگاهی و علمی، از جمله نشریات مرتبط با انسان‌شناسی، زبان و ادبیات و نقد زبان‌های خارجی، عضویت در هیئت تحریریه داشته و عضو انجمن‌هایی چون انجمن ایران‌شناسی اروپا (SIE)، انجمن بین‌المللی مطالعات مانوی (IAMS) و انجمن بین‌المللی جوامع فارسی‌زبان (ASPS) بوده است.

از مهم‌ترین آثار تألیفی او در حوزهٔ اسطوره‌شناسی و ایران‌شناسی می‌توان به «اسطورهٔ آفرینش در کیش مانی»، «اسطوره، بیان نمادین»، «زیر آسمانه‌های نور»، «سرودهای روشنایی» و «عرفان مانوی و اسطورهٔ آفرینش» اشاره کرد. کتاب اخیر به زبان انگلیسی در سال ۲۰۰۵ از سوی دانشگاه پنسیلوانیا منتشر شد. او همچنین کتاب «ادبیات مانوی» را با مشارکت مهرداد بهار تألیف کرده است؛ اثری دربارهٔ پیشینهٔ ادبیات گنوسی، نثر و شعر مانوی و میراث تصویری مانوی.

در حوزهٔ ادبیات، اسماعیل‌پور به بررسی بازتاب اسطوره‌های ایرانی در آثاری چون شاهنامهٔ فردوسی، منطق‌الطیر عطار، عقل سرخ سهروردی و شعر معاصر ایران پرداخته است. «چشمه‌های بیدار» از جمله آثار او در این زمینه است. او همچنین حدود پانصد ترانهٔ اصیل مازندرانی را گردآوری و بررسی کرده و آثاری دربارهٔ فرهنگ و ادبیات مازندران نوشته است.

سه مجموعه‌شعر «هر دانه شن»، «بر سنگفرش بی‌بازگشت» و «تا کنار درخت گیلاس» از آثار ادبی و آفرینشی او هستند. اسماعیل‌پور همچنین مجموعه‌هایی از شعر جهان را به فارسی ترجمه کرده که ترجمهٔ آثار اکتاویو پاز و مجموعهٔ هایکو از نمونه‌های شاخص آن‌هاست.

در حوزهٔ ترجمه و اسطوره‌شناسی تطبیقی نیز آثار متعددی از او منتشر شده است؛ از جمله «هنر مانوی»، «زبور مانوی»، «ادبیات گنوسی»، «دانشنامهٔ اساطیر جهان»، «اساطیر جهان»، «اساطیر مشرق‌زمین» و مجموعه‌ای چندجلدی دربارهٔ اساطیر ملل. ترجمهٔ کتاب‌های «ضمیر پنهان» و «رؤیاها» از کارل گوستاو یونگ نیز در کارنامهٔ او قرار دارد.

اسماعیل‌پور مقالات متعددی دربارهٔ مانویت، اسطوره‌شناسی ایرانی، شعر ایران باستان و میانه، شاهنامه، آیین‌های ایرانی و ادبیات گنوسی در نشریات داخلی و بین‌المللی منتشر کرده و در همایش‌های علمی بسیاری در ایران، آلمان، ایتالیا، ارمنستان، چین، روسیه، لهستان، اتریش و یونان حضور داشته است.

دستاوردها و جوایز

فعالیت‌های پژوهشی ابوالقاسم اسماعیل‌پور در معرفی و توسعهٔ مطالعات مانوی و اسطوره‌شناسی ایرانی از مهم‌ترین جنبه‌های کارنامهٔ علمی او به شمار می‌آید. انتشار آثار پژوهشی او به زبان انگلیسی و ارائهٔ مقالات در کنفرانس‌ها و مجلات بین‌المللی، زمینهٔ معرفی گسترده‌تر پژوهش‌های او در محافل ایران‌شناسی خارج از ایران را فراهم کرده است.

او لوح تقدیر مؤسسهٔ آموزشی و پژوهشی پارسه و لوح تقدیر استاد نمونهٔ دانشگاه شهید بهشتی را دریافت کرده است. همچنین در منبع، جایزهٔ کتاب فصل برای «سرودهای روشنایی»، جایزهٔ کتاب سال ۱۳۸۷ برای «دانشنامهٔ اساطیر جهان» و جایزهٔ کتاب فصل و کتاب سال ۱۳۸۹ برای «ادبیات گنوسی» در شمار افتخارات او ذکر شده است.

بخشی از نوشته‌ها و اشعار اسماعیل‌پور نیز به زبان‌های انگلیسی، چینی، هندی و روسی ترجمه شده‌اند. گسترهٔ فعالیت‌های او در پژوهش، تدریس، ترجمه، شعر و مطالعات میان‌رشته‌ای سبب شده است که کارنامه‌اش حوزه‌هایی از مانوی‌پژوهی و ایران‌شناسی تا اسطوره‌شناسی تطبیقی، ادبیات فارسی و فرهنگ عامه را در بر گیرد.

سِمَت‌ها

استاد فرهنگ و زبان‌هاي باستاني دانشگاه شهید بهشتی تهران، مدیر گروه زبان‌شناسی دانشگاه شهيد بهشتي تهران (1385 تا 1392)

رئیس پژوهشکدة زبان‌شناسی، کتیبه‌ها، و متون، میراث فرهنگی کشور (1385 تا 1387)

استاد مدعو در دانشگاه مطالعات بین‌المللی شانگهای چین (2003 تا 2005)

رئیس مرکز ایران‌شناسی انستیتو مطالعات خاورمیانه دانشگاه شانگهای (2003 تا 2005)

عضو هيئت تحريرية مجلة انسان‌شناسي ایران دانشگاه تهران

عضو هيئت تحريرية پژوهشنامة نقد زبان‌های خارجی دانشگاه شهید بهشتی

عضو هيئت تحريرية مجلة زبان و ادب دانشگاه علامه

عضو هيئت تحريرية مجلة ادبیات دانشگاه مازندران

عضو هيئت تحريرية مجله ادیان و عرفان دانشگاه تهران.

عضو پيوستة انجمن انسان‌شناسان ايران و انجمن انسان‌شناسی و فرهنگ

عضو انجمن ايران‌شناسی اروپا (SIE)

عضو انجمن بين‌المللي مطالعات مانوی (IAMS)

عضو انجمن بین‌المللی جوامع فارسی‌زبان ASPS

استاد مدعو دانشگاه دولتی مسکو (2013 تا 2015)

آثار اسطوره‌شناسی و ایران‌شناسی

اسطورة آفرينش در کیش ماني، ویراست سوم، چاپ ششم، چشمه، 1394.

اسطوره، بيان نمادين، چاپ چهارم، سروش، 1393.

زیر آسمانه‌های نور (جستارهای اسطوره‌پژوهی و ایران‌شناسی)، چاپ دوم، قطره، 1390.

سرودهای روشنایی (جستاری در شعر ایران باستان و سرودهای مانوی)، اسطوره، 1386.

عرفان مانوی و اسطورة آفرینش (به انگلیسی)، دانشگاه پنسیلوانیا، 2005.

ادبیات مانوی (با مشارکت مهرداد بهار)، تهران، کارنامه، 1394.

آثار ادبی

ترانه‌های مازندرانی، تهران، رسانش، 1394.

چشمه‌های بیدار (جستارهای فرهنگی‌ـ ادبی)، هیرمند، در دست چاپ.

درسنامة ادبیات فارسی (به انگلیسی)A Handbook of Persian Literature, Ostoore Publisher, 1390

بر سنگفرش بی‌بازگشت (مجموعة اشعار)، تهران، اسطوره، 1387.

 هر دانه شن (مجموعة اشعار)، تهران، اسطوره، 1387.

تا کنار درخت گیلاس (مجموعة اشعار)، اسطوره، 1390.

شعر ایران باستان و میانه: گفت‌وگوی ادبی، پوریا گل‌محمدی، آوای کلار، 1393.

ترجمه‌ها

هنر مانوی، هانس یواخیم کلیم کایت، ویراست دوم، تهران، اسطوره، 1384.

زبور مانوی، س. ر. س. آلبری، ویراست دوم، تهران، اسطوره، 1388.

دانشنامه اساطیر جهان، رکس وارنر، چاپ چهارم، تهران، اسطوره، 1389.

ادبیات گنوسی، گروه مؤلفان، تهران، اسطوره، 1387.

اسطوره و آیین، گروه مؤلفان، تهران، اسطوره، 1387.

مجموعه مجموعة اساطیر جهان (10 جلد)، تهران، قطره، 1389ـ 1390.

اساطیر جهان، ویلیام داتی، تهران، چشمه، 1392.

اساطیر مشرق‌زمین، ریچل استورم، چشمه، 1394.

جهان اسطوره‌ها، پی‌یر گریمال و دیگران، تهران، جامی، 1394.

ضمیر پنهان (نفس نامکشوف)، کارل گوستاو یونگ، تهران، کاروان، 1382، چاپ دوم و سوم، 1383، چاپ چهارم، 1384، چاپ پنجم و ششم، 1386ـ 1387، قطره، چاپ دوازدهم، 1390.

رؤیاها، کارل گوستاو یونگ، تهران، کاروان، 1384، چاپ دوم، 1386، قطره، چاپ هشتم، 1390.

شاعران و نویسندگان امریکای لاتین، تهران، آستان قدس، 1369.

مجموعه 6 جلدی شعر جهان (مجموعة شش‌جلدی)، تهران، اسطوره، 1384ـ 1385.

سنگ خورشید و بازگشت (مجموعة دوجلدی اشعار اُکتاویو پاز)، تهران، اسطوره، 1387.

گزیدة مقالات در مجموعه‌ها و مجلات علمی‌ ـ پژوهشی

«میتره در اوستا»، باستان‌شناسی و تاریخ، س 9، ش 1، آبان 1374.

«مهرنامگ، سرودنامه‌ای مانوی»، یاد بهار: یادنامة دکتر مهرداد بهار، تهران، آگاه، زمستان 1376.

«ترانه‌های طبری امیر پازواری و اشعار هجایی ایرانی»، پژوهش‌نامة دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید بهشتی، ش 32، زمستان 1380.

«بازسازی ارژنگ مانی»، باستان‌شناسی و تاریخ، ش 1 و 2، پاییز و زمستان 1376، بهار و تابستان 1377.

«بررسی تطبیقی دیباچة مثنوی معنوی و اشعار گنوسی»، مجلة دانشکدة ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد، س 35، ش 1 و 2، ش. م. 136ـ 137، 1381.

«بازتاب فرهنگی کیش مانوی»، پژوهش‌نامة دانشکدة ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید بهشتی، ش 33، بهار 1381.

«تیرماه سیزه (جشن تیرگان) و اسطورة تیشتر»، نامة انسان‌شناسی: فصل‌نامة انجمن انسان‌شناسی ایران، س 1، ش 1، بهار و تابستان 1381.

«کیش گنوسی و عرفان مانوی»، نامة مفید: مجلة علمی‌ـ پژوهشی دانشگاه مفید، س 8، ش 2، ش. پ. 30، تابستان 1381.

«درونمایه‌های اساطیری نوروز»، مجلة مطالعات ایرانی، مرکز تحقیقات فرهنگ و زبان‌های ایرانی، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمان، س 2، ش 4، پاییز 1382.

«مانی و مانویت در روایات کهن پارسی تا سدة پنجم هجری»، پژوهشنامة دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، ش 38، تابستان 1382.

«افسانة سفر مانی به چین بر پایة فارسنامة ابن بلخی و شرفنامة نظامی»، نامة ایران باستان (مجلة بین‌المللی مطالعات ایرانی)، س 3، ش 2، پاییز و زمستان 1382 (انتشار: دی 1383).

«جستاری در شعر ایرانی میانة غربی»، مجلة علوم انسانی دانشگاه الزهرا، س 13 و 14، ش 48 و 49، زمستان 1382 و بهار 1383.

«تخت جمشید: از معبد تا تختگاه»، نامة انسان‌شناسی، س 2، ش 6، 1383 (انتشار: 1385).

«بررسی شخصیت آشیل‌ـ اسفندیار و هکتور‌ـ رستم در شاهنامه و ایلیاد»، شاهنامه‌پژوهی، دفتر دوم، مشهد، 1386.

«جشن سده»، دانشنامة ادب فارسی، ج 2، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، تهران، 1387.

«اشارات مانوی در جوامع ‌الحکایات و لوامع ‌الروایات عوفی»، جشن‌نامة دکتر بدرالزمان قریب، به کوشش زهره زرشناس و ویدا نداف، تهران، طهوری، 1387.

«اسطورة کیخسرو در شاهنامه»، اسطوره، متن هویت‌ساز (حضور شاهنامه در ادب و فرهنگ ایرانی)، به کوشش بهمن نامور مطلق، تهران، علمی‌فرهنگی، 1387.

مقالات در نشریات بین‌المللی و مجموعه‌مقالات خارجی

“Rumi’s Prologue to the Mathnawi and Gnostic Hymns: A Comparative Analysis”, Islamic Culture: An English Quarterly, Hyderabad Deccan, (India),Vol. LXXVII, No. 3, July 2003.

“An Iranian Cultural Approach to Manichaean Gnosticism”, Journal of Dharma: An International Quarterly of World Religions, Dharma Research Association, Center for Study of World Religions, Bangalore, (India), Vol. 30, No. 2, April-June 2005.

“New Light on Iranian Approach of Manichaeism based on Classical Persian Texts from 10th to 11th A. D.”, Proceedings of 5th European Conference of Iranian Studies, University of Bologna, Ravenna, (Italy), 2007.

“The Role of the Beloved of Lights in the Process of Manichaean Cosmogony”, Journal Central Asian Studies, October 2006.

“The Function of Roshnan Xwarist in Manichaean Cosmogony”, Journal of Central Asia, October 2006, Journal of Central Asian Studies, 2007.

“Unification of Nationality and Modernity: Its Reflection in Poetry”, in Web e. Journal Poetry: www.kritya.in, 2005.

مقالات در همایش‌ها و کنفرانس‌ها

سمینار بین‌المللی نقش تاریخی فرهنگ ایرانی در جادة ابریشم، سازمان یونسکو با همکاری مؤسسة مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه، اصفهان، 13 تا 17 شهریور 1374، عنوان مقاله: «بازسازی ارژنگ مانی»، منتشرشده در باستان‌شناسی و تاریخ، س 12، ش 1 و 2، پاییز و زمستان 1376، بهار و تابستان 1377. 

نخستین همایش ملی ایران‌شناسی، تهران: بنیاد ایران‌شناسی، 27 تا 30 خرداد 1381، عنوان مقاله: «بررسی وزن یشت‌ها»، منتشرشده در مجموعه‌مقالات نخستین همایش ملی ایران‌شناسی، ج 1 (زیان و زبان‌شناسی)، بنیاد ایران‌شناسی، تهران 1383، چکیدة فارسی و انگلیسی مقاله منتشرشده در خلاصة مقالات نخستین همایش ملی ایران‌شناسی، تهران، خرداد 1381.

همایش بین‌المللی تورفان: صدمین سالگرد کشف متون و آثار هنری مانوی تورفان، برلین، فرهنگستان علوم انسانی، مرکز پژوهش‌های تورفانی، موزة هنر هندی، 8 تا 13 سپتامبر 2002. عنوان مقاله: «The Function of Roshnan Xwarist in Manichaean Cosmogony»، منتشرشده در Journal of Central Asia، اکتبر 2006.

همایش بررسی پیشینة فرهنگی ایران، مرکز تحقیقات فرهنگ و زبان ایران، دانشگاه شهید باهنر کرمان، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، 16 تا 18 مهر 1381، عنوان مقاله: «اشعار پارسی به شیوة آثار منظوم ایرانی میانه»، منتشرشده در مطالعات ایرانی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، س 1، ش 2، پاییز 1381.

نخستین همایش نیماشناسی، دانشگاه مازندران، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، ادارة کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان مازندران و ادارة کل دفتر برنامه‌ریزی اجتماعی و مطالعات فرهنگی وزارت علوم، تحقیقات، و فناوری، بابلسر، 10 تا 12 دی 1381، عنوان مقاله: «اسطوره در شعر نیما»، منتشرشده در مجموعه‌مقالات همایش نیما یوشیج، ج 1، 1381.

پنجمین کنفرانس اروپایی مطالعات ایرانی، 6 تا 11 اکتبر 2003، دانشگاه بولونیا، راونا (ایتالیا)، عنوان مقاله: «New Light on Iranian Approach of Manichaeism based on Classical Persian Texts from 10th to 11th A. D.»، منتشرشده در مجموعه‌مقالات کنفرانس، ایتالیا، 2005.

دومین همایش دوسالانه پیرامون مطالعات ایرانی، انجمن مطالعات جوامع فارسی‌زبان، 2 تا 5 آوریل 2004، ایروان (ارمنستان)، عنوان مقاله: «Gods and Goddesses in a Classical ArabicText».

چهارمین سمینار بررسی زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پکن، دانشکدة زبان‌های شرقی، 7 تا 8 مارس 2005، عنوان مقاله: «A Research on Manichaean Middle Persian and Parthian».

کنگرة بین‌المللی شعر، دانشگاه ما آن شان (چین)، 6 تا 9 نوامبر 2005، عنوان مقاله: «Unification of Nationality and Modernity: Its Reflection in Poetry»، متن انگلیسی منتشرشده در www.kritya.، متن فارسی منتشرشده در کتاب ماه ادبیات و فلسفه، س 9، ش 1، آبان 1384.

همایش هفتة فرهنگی ایران در مسکو‌ـ قفقاز، فروردین 1386 (2007)، عنوان مقاله: «بررسی مشکلات و موانع ایران‌شناسی در روسیه»، وین (اطریش)، سپتامبر 2007، عنوان مقاله: «Manichaean Remarks in Javame al-Hekayat…».

هفتمین کنفرانس ایران‌شناسی اروپا، کراکف، لهستان، سپتامبر 2011، عنوان مقاله: «Manichaean Cosmogony according to a Classical Text: Milal val-Nihal of Shahristani». 

همایش بین‌المللی هزارمین سال سرایش شاهنامة فردوسی، «اسطورة آسمان‌پیمایی کیکاووس»، منتشرشده در مجموعه مقالات همایش، بخش اول، تهران، معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه آزاد اسلامی، آذر 1390.

همایش هزارة شاهنامه، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، 24 و 25 اردیبهشت 1390، عنوان مقاله: «اسطورة رستم و ایندرا»، منتشرشده در مجموعه مقالات همایش، تهران، 1392.

هفتمین همایش علمی دانشجویان ایرانی در فدراسیون روسیه، مسکو، 12 آوریل 2014.

همایش ادبی فردوسی‌ـ خیام، دانشگاه دولتی زبان‌شناسی مسکو (ام. گ. ل. او)، با همکاری رایزنی فرهنگی ایران در مسکو، مه 2014.

پیشینة آموزشی

تدریس دروس زبان‌شناسی تاریخی، زبان‌های باستانی، تاریخ زبان فارسی، اساطیر ایران، اوستا، و متون مانوی در دانشگاه‌ شهید بهشتی، دانشگاه مازندران، دانشگاه تهران، دانشگاه علامه طباطبایی، دانشگاه آزاد اسلامی تهران واحد مرکز، دانشگاه مطالعات بین‌المللی شانگهای، و بخش ایران‌شناسی دانشگاه دولتی مسکو.

جایزة علمی

لوح تقدیر مؤسسه آموزشی پژوهشی پارسه، لوح تقدیر استاد نمونة دانشگاه شهید بهشتی، جایزة کتاب فصل برای کتاب سرودهای روشنایی (1376)، جایزة کتاب سال 1387 برای کتاب دانشنامۀ اساطیر جهان و جایزة کتاب فصل و کتاب سال 1389 برای کتاب ادبیات گنوسی.

مقالات ادبی‌ـ فرهنگی

1. «زبور مانوی: گفتاری در شعر ایران باستان»، زند‌‌ه‌رود: فصل‌نامة فرهنگ، ادب و تاریخ، ش 2 و 3، زمستان 1371، بهار 1372.

2. «آفرینش نخستین زن و مرد»، همراه مهرداد بهار، فصل‌نامة زنده‌رود، 1373.

3. «نگاهی به شعر معاصر ژاپن»، فصل‌نامة ادبیات معاصر، س 1، ش 3، تیر 1375.

4. «ویژگی‌های کلی شعر ایرانی در دورة میانه»، ایران‌شناخت: نامة انجمن ایران‌شناسان کشورهای مشترک‌المنافع و قفقاز، ش 7، زمستان 1376.

5. «ادبیات، هنر، و فرهنگ عامه»، بابل، شهر بهارنارنج، تهران، چشمه، اسفند 1379.

6. «اسطوره‌های نوروزی»، نافه: نامة ادبی فرهنگی، س 1، ش 8 و 9 و 10، زمستان 1379.

7. «بررسی شعر پارتی و فارسی میانه»، پژوهشنامة علوم انسانی و اجتماعی دانشگاه مازندران، س 1، ش 2، پاییز 1380.

8. «بررسی اوزان اشعار ودایی‌ـ سنسکریت و اشعار ایرانی»، تک‌درخت: جشن‌نامة محمدعلی اسلامی ندوشن، تهران، آثار/ یزدان، بهار 1380.

9. «سرودهای گاهانی»، اباختر: فصل‌نامه علمی‌ـ پژوهشی، س 1، ش 1 و 2، پاییز و زمستان 1381.

10. «درونمایه‌های اساطیری نوروز»، مطالعات ایرانی، مرکز تحقیقات فرهنگ و زبان‌های ایرانی، دانشگاه ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمان، س 2، ش 4، پاییز 1382.

11. «بررسی تطبیقی شخصیت آشیل‌ـ اسفندیار و رستم‌ـ هکتور»، شاهنامه‌پژوهی، دفتر دوم، مشهد، بهار 1386.

12. «جشن سده»، اباختر، 1387.

13. «درآمدی بر اسطوره‌های بنیادی شاهنامه»، کتاب ماه ادبیات، ش 64، مرداد 1391.

14. «کیکاوس و کارکرد او در مازندران»، بارفروش، پاییز 1392.

و تألیف بیش از 30 مقالة دیگر در زمینة اسطوره و ادبیات در مجلات فرهنگی هنری و مجموعه‌مقالات، از جمله در ایران‌شناخت، کتاب ماه ادبیات و فلسفه، کتاب ماه هنر، هستی، چیستا، آینده، کلک، اباختر، دانشنامة زبان و ادب فارسی، فرهنگ تاریخ اندیشه‌ها، و غیره.

 برگزیدة نوشته‌ها و اشعار او را دنیس مایر و راتی ساکسنا به زبان انگلیسی (2005)، چن‌ تون و ین لی به زبان چینی (2006)، راتی ساکسنا (سردبیر مجلة کریتیا) به زبان هندی (2007)، و آناستازیا ولیچکو به زبان روسی (2014) ترجمه کرده‌اند.

مقالات ادبی فرهنگی در همایش‌ها

1. یادوارة امیر پازواری، فرهنگ‌خانة مازندران، ساری، 1377، عنوان مقاله: «بررسی ترانه‌های امیر پازواری»، منتشرشده در شناخت فرهنگ و ادب مازندران، به یاد امیر پازواری، به کوشش فرهنگ‌خانة مازندران، اشاره، تهران، زمستان 1377.

2. «همایش بین‌المللی نوروز و گفت‌وگوی تمدن‌ها، سازمان میراث فرهنگی کشور، کرمان، ارگ بم، 22 تا 24 اسفند 1379، عنوان مقاله: «درونمایه‌‌های اساطیری و نوروز»، منتشرشده در کتاب ماه هنر، ش 29 و 30، بهمن و اسفند 1379، مطالعات ایرانی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، س 2، ش 4، پاییز 1382.

3. پنجمین همایش سالانة زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه هرمزگان، معاونت پژوهشی، بندرعباس، 1376، عنوان مقاله: «مضمون گنوسی در حکایت شیخ صنعان»، منتشرشده در یشت فرزانگی: جشن‌نامة دکتر محسن ابوالقاسمی، تهران، 1384.

4. همایش بین‌المللی معنای زیبایی، تهران، فرهنگستان هنر، 9 آبان 1380، عنوان مقاله: «زیبایی‌شناسی در هنر و ادبیات مانوی»، منتشرشده در خیال: فصل‌نامة فرهنگستان هنر، ش 6، تابستان 1382.

5. نخستین گردهمایی پژوهش‌های زبان و ادبیات فارسی، تهران، مرکز بین‌المللی تحقیقات زبان و ادبیات فارسی و ایران‌شناسی، دانشگاه تربیت مدرس، 14 و 15 بهمن 1380، عنوان مقاله: «ادبیات گنوسی و تأثیر آن بر نوشته‌های ایرانی دورة میانه»، منتشرشده در خلاصة مقاله‌های نخستین گردهمایی پژوهش‌های زبان و ادبیات فارسی، به کوشش دکتر ابوالقاسم رادفر، تهران، بهمن 1380.

6. نخستین همایش ملی ایران‌شناسی، تهران، بنیاد ایران‌شناسی، 27 تا 30 خرداد 1381، عنوان مقاله: «بررسی وزن یشت‌ها»، منتشرشده در مجموعه‌مقالات نخستین همایش ملی ایران‌شناسی، ج 1 (زبان و زبان‌شناسی)، بنیاد ایران‌شناسی، تهران 1383، چکیدة فارسی و انگلیسی مقاله در خلاصة مقالات نخستین همایش ملی ایران‌شناسی، تهران، خرداد 1381.

7. همایش بررسی پیشینة فرهنگی ایران، مرکز تحقیقات فرهنگ و زبان ایران، دانشگاه شهید باهنر کرمان، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، 16 تا 18 مهر 1381، عنوان مقاله: «اشعار پارسی به شیوة آثار منظوم ایرانی میانه»، منتشرشده در مطالعات ایرانی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، س 1، ش 2، پاییز 1381.

8. نخستین همایش نیماشناسی، دانشگاه مازندران، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، ادارة کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان مازندران و ادارة کل دفتر برنامه‌ریزی اجتماعی و مطالعات فرهنگی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، بابلسر، 10 تا 12 دی 1381، عنوان مقاله: «اسطوره در شعر نیما»، منتشرشده در مجموعه‌مقالات همایش نیما یوشیج، ج 1، 1381.

9. چهارمین سمینار بررسی زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پکن، دانشکدة زبان‌های شرقی، 7 و 8 مارس 2005، عنوان مقاله: «A Research on Manichaean Middle Persian and Parthian»، منتشرشده در یادنامة استاد ماهیار نوابی، 1389.

10. کنگرة بین‌المللی شعر، دانشگاه ما آن شان (چین)، 6 تا 9 نوامبر 2005، عنوان مقاله: «»، متن انگلیسی منتشرشده در Poetry e.journal: www. Kritya.com، متن فارسی منتشرشده در کتاب ماه ادبیات و فلسفه، س 9، ش 1، آبان 1384.

11. نشست شعرخوانی (چین، امریکا، ایران)، International Poetry Reading ، 8 ژوئن 2006، کتابخانة شائوشینگ، شانگهای (چین).

12. همایش هزارة فردوسی، تهران، انجمن حکمت و فلسفه، مشهد، دانشگاه مشهد، اردیبهشت 1386.

13. همایش هومر‌ـ فردوسی، آتن، مرکز پژوهشی یونان، ژانویه 2007، عنوان مقاله: «A Comporative Study of Achlles-Esfandiyar, Rostam-Hector»، منتشرشده در پژوهشنامة میراث فرهنگی، ویژه‌نامة بین‌المللی، 1387.

14. همایش هفتة فرهنگی ایران در مسکو‌ـ قفقاز، 2007، عنوان مقاله «بررسی مشکلات و موانع ایران‌شناسی در روسیه»، منتشرشده در زیر آسمانه‌های نور، چ 2، قطره، 1390.

15. همایش هزارة شاهنامة فردوسی، تهران، فرهنگستان زبان و ادب فارسی‌ـ بنیاد ایران‌شناسی، 1391.

16. همایش فردوسی و خیام، مسکو: دانشگاه دولتی زبان‌شناسی مسکو، 25 اردیبهشت 1393.

سخنرانی‌ها

1. سمینار علمی تخصصی دانشگاه مازندران، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی و اجتماعی، اردیبهشت 1373، عنوان سخنرانی: «ادبیات و هنر از دیدگاه اسطوره‌شناسی».

2. انجمن شعر و ادب، ادارة کل فرهنگ و ارشاد اسلامی سیستان و بلوچستان، کتابخانة عمومی شمارة 1، زاهدان، 29 دی 1373، عنوان سخنرانی: «اسطوره‌شناسی و پیوند آن با ادبیات و هنر».

3. سلسله سخنرانی‌های نمادشناسی و اسطوره‌شناسی، دانشگاه هنر تهران، اردیبهشت 1378، عنوان سخنرانی: «اسطوره، هنر، و ادبیات»، منتشرشده در فصل‌نامة شعر، حوزة هنری، ش 28، 1379.

4. همایش یادمان نیما یوشیج، سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران: مدیریت فرهنگی هنری منطقة 8، فرهنگسرای فدک، 27 تا 29 آبان 1376، عنوان سخنرانی: «طبیعت‌گرایی در شعر نیما یوشیج».

5. بزرگداشت هفدهمین سال‌مرگ سهراب سپهری، دانشگاه آزاد اسلامی تهران واحد مرکز، مجتمع دانشگاهی ولی‌عصر تهران، اردیبهشت 1376، عنوان سخنرانی: «تجلی اسطوره در اشعار سهراب سپهری»، منتشرشده در همشهری، س 5، ش 1280، 26 خرداد 1376.

6. «چشم‌اندازهای نقد اسطوره‌ای»، بیست‌ و یکمین همایش وضعیت نقد ادبی در ایران، خانة کتاب، 30 بهمن 1380، منتشرشده در اطلاعات، ش 224227، 5 اسفند 1380، متن کامل منتشرشده در کتاب ماه ادبیات و فلسفه، 1380ـ 1381.

7. خانة ادبیات تهران، با شرکت م. آزاد و علی باباچاهی و شاعران و نویسندگان دیگر، موضوع سخنرانی: «بازتاب اسطوره در شعر معاصر ایران»، خرداد 1383.

8. نخستین دوسالانة فرهنگ ملل در کانون اندیشة جوان‌ـ سپهری، به مناسبت هفتة فرهنگی یونان، کاشان، با همکاری سفارت یونان، سازمان ملی جوانان و مرکز بین‌المللی گفت‌وگوی تمدن‌ها، به اتفاق ژالة آموزگار، 7 خرداد 1383، موضوع سخنرانی: «اساطیر یونان».

9. تالار نیما، دانشکدة علوم انسانی دانشگاه مازندران، موضوع سخنرانی: «شعر و اسطوره»، تیر 1384.

10. سخنرانی و شعرخوانی در انجمن شاعران شانگهای، جشن کریسمس، 1 ژانویه 2006، خانة هنر شانگهای، چین، با حضور شاعرانی از چین و امریکا و آلمان و ...

11. سخنرانی و شعرخوانی در کتابخانة شهر شانگهای، ژوئن 2006، با حضور چارلز پاتز از امریکا، وانگ پینگ از پکن، ین لی از شانگهای، و شاعران انجمن شعر شانگهای.

12. نشست علمی به مناسبت درگذشت پروفسور علی‌رضا شاپور شهبازی، تخت جمشید: بنیاد پارسه‌ـ پاسارگاد، شهریور 1385، موضوع سخنرانی: «تخت جمشید از معبد تا تختگاه».

13. تالار شهر کتاب مرکزی، همایش هومر‌ـ فردوسی، به اتفاق اسلامی‌ندوشن، فتح‌اله مجتبایی، میرجلال‌الدین کزازی، و قدم‌علی سرامی، 28 دی 1385.

14. تالار شهر کتاب مرکزی به مناسبت رونمایی فرهنگ تاریخ و اندیشه‌ها، خرداد 1386، عنوان سخنرانی: «بررسی مداخل اسطوره‌شناسی».

15. همایش بزرگداشت مولانا: آفتاب سایه‌ها، عنوان سخنرانی: «مثنوی، چکیدة عرفان جهانی»، تالار همایش صدا و سیما، 15 دی 1386.

16. انجمن فلسفه و حکمت، با موضوع شاهنامة فردوسی، عنوان سخنرانی: «از اسطوره تا حماسه»، اردیبهشت 1386.

17. فرهنگستان هنر تهران، درس‌گفتارهای ادبیات و اسطوره‌شناسی، سه نیم‌سال، 1386ـ 1387.

18. درس‌گفتارهای شاهنامه، 4 جلسه، خرداد 1387، شهر کتاب مرکزی تهران

19. کانون پژوهش‌های ایران، عنوان سخنرانی: «ایران باستان خاستگاه اساطیر»، تهران، مرداد 1387.

20. نشست بررسی جایگاه اسطوره در نقاشی، موسسة فرهنگی‌ـ هنری صبا، 2 مرداد 1387.

21. فرهنگسرای ابن‌سینا، عنوان سخنرانی: «شاهنامه جلوه‌گاه اساطیر»، آذر 1387

22. پیش‌نشست همایش اسطوره در هنر شرق، تالار فرهنگستان هنر، 28 مرداد 1388.

23. برگزاری کارگاه اسطوره و نماد، سه دوره در کارگاه هنر توانا و دفتر نشر اسطوره، 1389‌ـ 1390.

24. نشست متون مقدس بنیادی، با حضور میرجلال‌الدین کزازی و عسکر پاشایی، سرای اهل قلم، گزارش منتشرشده در وازنا، 26 مهر 1390.

25. درس‌گفتارهای فرهنگ ایران باستان در آثار عطار نیشابوری، مؤسسة فرهنگی شهر کتاب بخارست، 1391.

26. سخنرانی دربارة جشن مهرگان، در همنشینی انجمن فرهنگی ادبی بابلی‌های مقیم تهران، مهر 1391.

27. سخنرانی دربارة تاریخ و فرهنگ طبرستان، به مناسبت همایش روز مازندران، بابلسر، تالار سخنرانی دانشکدة علوم انسانی دانشگاه مازندران، 14 آبان 1391.

28. سخنرانی دربارة ریشه‌های نوروز باستانی، در همنشینی انجمن ادبی فرهنگی بابلی‌های مقیم تهران، اسفند 1391.

نشست رونمایی کتاب اساطیر جهان، سالن همایش مؤسسة فرهنگی شهر کتاب بخارست، با حضور فتح‌الله مجتبایی و مجتبی منشی‌زاده و بدرالزمان قریب و ژاله آموزگار و علی رواقی و ...، مهر 1392.

30. انجمن دانشجویان ایرانی مسکو، عنوان سخنرانی: «جشن شب یلدا»، دسامبر 2013.

31. سالن رایزنی فرهنگی ایران در مسکو، عنوان سخنرانی: «عُرس مولانا»، دسامبر 2013.

32. دورة شاهنامه‌شناسی، کتابخانة کشورهای خارجی مسکو، دسامبر 2013 تا فوریه 2014.

33. سالن رایزنی فرهنگی ایران در مسکو، سخنرانی به مناسبت رونمایی کتاب ایرانی زنده (به روسی و فارسی) تألیف پروفسور جهانگیر دری، عنوان سخنرانی: «جایگاه ادبیات معاصر ایران» (با ترجمة همزمان به روسی توسط آقای ادریس)، مارس 2014.

34. سالن همایش کتابخانة کشورهای خارجی مسکو در جمع ایرانیان و تاجیک‌ها و روس‌ها، عنوان سخنرانی: «نوروز و نماد حاجی فیروز» (با ترجمة همزمان به روسی توسط آقای ادریس)، 26 مارس 2014.

35. مرکز فرهنگی چخوف (به انگلیسی)، سخنرانی با موضوع کیش زرتشت دین باستانی ایرانیان، به دعوت استفن لپیروس (نویسنده و روزنامه‌نگار امریکایی مقیم مسکو)، 29 آوریل 2014.

36. کتابخانة چخوف، عنوان سخنرانی: «مانی و مانویت»، 21 نوامبر 2014.

37. نشست علمی همراه محمد شکری فومشی دربارة اسطوره و هنر مانوی، انجمن فرهنگ‌شناسی و فرهنگ، به مدیریت ناصر فکوهی، تالار همایش‌های فرهنگی‌ـ هنری شهرداری تهران، 17 اسفند 1393.

بررسی و نقد کتاب، گزارش علمی، و یادبود

1. «فرهنگ سغدی: رویدادی سترگ در پژوهش‌های ایران‌شناسی»، نقد و بررسی کتاب فرهنگ سغدی (فارسی‌ـ انگلیسی)، تألیف بدرالزمان قریب، کلک، ش 76‌ـ 79، تیر تا مهر 1375.

2. «ارداویراف‌نامه: متنی پهلوی ساسانی»، بررسی و نقد کتاب ارداویراف‌نامه، نوشتة فیلیپ ژینیو، ترجمه و تحقیق ژاله آموزگار، کلک، ش 47 و 48، بهمن و اسفند 1372.

3. «دانشگاهی در خانة بهار»، یادگارنامة مهرداد بهار، کلک، ش 54، شهریور 1373.

4. «خاموشی اندوهبار بنیان‌گذار جمعیت گیاه‌خواران ایران: جهانگیر ایرمیان خراباتی»، کلک، ش 61‌ـ 64، فروردین تا تیر 1374.

5. «گزارشی از سمینار بین‌المللی نقش تاریخی فرهنگ ایرانی در جادة ابریشم»، زنده‌رود: فصل‌نامة فرهنگ، ادب، و تاریخ، ش 12 و 13، تابستان و پاییز 1374.

6. «افسانة اسطوره»، نقدی بر کتاب افسانة اسطوره: شرح چند نظریه در افسانه‌شناسی و نقد یک اصطلاح، نجف دریابندری، نامة انسان‌شناسی (فصل‌نامة انجمن انسان‌شناسی ایران)، س 1، ش 1، 1381.

7. «مهرداد بهار: ایران‌شناس و پژوهشگر اسطوره‌شناسی»، نامة انسان‌شناسی (فصل‌نامة انجمن انسان‌شناسی ایران)، س 1، ش 2، پاییز و زمستان 1381.

8. «گزارش پنجمین کنفرانس ایران‌شناسی اروپا»، اباختر (فصل‌نامة علمی‌ـ پژوهشی)، س 2، ش 5 و 6، پاییز و زمستان 1382.

9. «پیشگام اسطوره‌شناسی در ایران»، تجلیل از استاد جلال ستاری، فرهنگ آشتی، دی 1387.

10. «بزرگ‌ بود و با تمام افق‌های باز نسبت داشت»، یادی از دکتر علی‌محمد حق‌شناس، کتاب ماه ادبیات، ش 39/ پیاپی 153، تیر 1389.

مصاحبه‌ها

1. «پژوهشگران علوم انسانی را فراموش نکنیم»، رسالت، 25 اردیبهشت 1370.

2. «گفت‌وگو»، ققنوس، دانشگاه مازندران، دانشکدة علوم انسانی و اجتماعی، 1343ـ 1344، مصاحبه‌گر: محمد لک‌زایی.

3. «جایگاه اسطوره در زندگی انسان معاصر»، سروش، ش 916، 21 آذر 1377، مصاحبه‌گر: فاطمه حیدری.

4. «اسطوره، روایت، و نماد»، انتخاب، ش 153، 21 مهر 1378، مصاحبه‌گر: محمدرضا ارشاد.

5. «شناخت اساطیر ایران»، همشهری، س 7، ش 1967، 9 آبان 1378، مصاحبه‌گر: محمدرضا ارشاد.

6. «بهار فرهنگ ایران‌زمین»، انتخاب، ش 177، 22 آبان 1378، مصاحبه‌گر: محمدرضا ارشاد.

7. «کارکرد اساطیر در دنیای بدون اسطوره»، بهار، 19 خرداد 1379، مصاحبه‌گر: فاطمه رحیمی.

8. «نسبت اسطوره با ادبیات و فلسفه»، کتاب ماه ادبیات و فلسفه، شهریور 1379، مصاحبه‌گر: محمدرضا محمدی.

9. «اسطوره و هنر در آیین مانی»، کتاب ماه هنر، مهر و آبان 1379، مصاحبه‌گر: علی‌رضا حسن‌زاده.

10. «نگاهی نو به فرهنگ ایرانی»، همشهری، س 8، ش 2276، 5 آذر 1379، مصاحبه‌گر: محمدرضا ارشاد.

11. «روشنفکر ایرانی و اسطوره‌های ایرانی»، آزادگان، س 1، ش 78، 22 دی 1378، مصاحبه‌گر: مریم نبوی‌نژاد.

12. «اسطوره و هنر در آیین مانی»، کتاب ماه هنر، مهر و آبان 1379، مصاحبه‌گر: علی‌رضا حسن‌زاده.

13. «پژوهش در یک مکتب عرفانی»، کتاب هفته، ش 66، ش. م. 453، 18 خرداد 1381، مصاحبه‌گر: محمدرضا ارشاد.

14. «مانویت و عرفان»، همشهری، 10 مرداد 1381، مصاحبه‌گر: محمدرضا ارشاد.

15. «شعر ایرانی در دورة میانه»، نی، دانشگاه آزاد تهران واحد مرکز، ش 3، فروردین 1382، مصاحبه‌گر: پژمان فیروزبخش.

16. «تحول اسطوره‌های ایرانی»، گسترة اسطوره، مصاحبه‌گر: محمدرضا ارشاد، تهران، نشر هرمس با همکاری مرکز بین‌المللی گفت‌وگوی تمدن‌ها، 1382.

17. «گفت‌وگو»، ایران، س 9، ش 2512، 15 تیر 1382، مصاحبه‌گر: سایر محمدی.

18. «بازشناسی اسطوره‌ها»، همشهری، 2 مرداد 1382، مصاحبه‌گر: محمدرضا ارشاد.

19. «رازهای نهفته»، ایران، س 10، ش 2746، 20 اسفند 1382، مصاحبه‌گر: فریال طهماسبی.

20. «اسطوره‌های تحول‌آفرین»، ایران، س 10، ش 2749، 23 اسفند 1382، مصاحبه‌گر: فریال طهماسبی.

21. «مانی، بنیان‌گذار گفت‌وگوی تمدن‌ها»، جشن کتاب، ش 5، اسفند 1382، مصاحبه‌گر: مریم سرمدی.

22. «فارسی باستان: شوکت قوم پارسی»، اوستاشناسی، مصاحبه با خبرگزاری ایسنا، دی 1381.

23. مصاحبه با سردبیر مجلة شعر شانگهای، آوریل 2004.

24. گفت‌وگو با خبرنامة میراث سازمان فرهنگی، گردشگری، و صنایع دستی، تهران، مهر 1385، منتشرشده در پایگاه اینترنتی میراث: CHN.ir.

25. گفت‌وگو با پروفسور جان هونین (استاد ایران‌شناسی چین)، کتاب ماه ادبیات و فلسفه، ش 103، دی 1385.

26. گفت‌وگو دربارة مجموعة اشعار جهان با سایر محمدی، کتاب هفته، اردیبهشت 1386.

27. مصاحبه با خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) دربارة نخستین سرایندگان پارسی، 11 مرداد 1386، مصاحبه‌گر: آناهید خزیر.

28. مصاحبه با مجلة پارسه دربارة میراث فرهنگی کشور، تهران، پاییز 1386.

29. گفت‌وگو دربارة دانشنامة اساطیر جهان با پوریا گل‌محمدی، پایگاه اینترنتی آتی‌بان (www.atiban .com)، آذر 1386.

30. گفت‌وگو دربارة دانشنامة اساطیر جهان با سایر محمدی، ایران، 1 دی 1386.

31. مصاحبه با خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) دربارة زبان‌شناسی تاریخی و تحولات فرهنگی، 30 بهمن 1386.

32. مصاحبه با جشن کتاب دربارة دانشنامة اساطیر جهان، کاروان، بهار 1387.

33. گفت‌وگو با علی‌رضا حسن‌زاده دربارة هبوط انسان و رؤیای بهشت، پژوهشکدة مردم‌شناسی میراث فرهنگی، 1387.

34. «اسطوره‌شناسی سِیری رو به رشد»، مصاحبه با اعتماد دربارة وضعیت اسطوره‌پژوهی در ایران، 14 اسفند 1391.

35. مصاحبه دربارة اسطورة ایرانی، خردنامه، شهریور و مهر 1388.

36. مصاحبه دربارة شعر اُکتاویو پاز، اعتماد ملی، 1388.

37. «نمادهای اسطوره‌ای شعر»، مصاحبه با خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، 5 بهمن 1388.

38. مصاحبه با خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) دربارة اشعار اُکتاویو پاز، 17 خرداد 1388.

39. گفت‌وگو با مریم رشنو دربارة ادبیات اساطیری ایران، تازه، آذر 1390.

40. «در باغ باستانی اساطیر»، گفت‌وگوی بیژن هنرکار و آقای طبری و آقای جهان‌بخش، جشن‌نامة بارفروش، خرداد 1391.

41. مصاحبه با روزنامة آموزش مسکو دربارة وضعیت آموزش و ادبیات در ایران معاصر، 26 مارس 2014.

42. گفت‌وگو با ویژه‌نامۀ بهاری همشهری دربارۀ نوروز و اسطوره‌های نوروزی، اسفند 1393.

مصاحبه‌های رادیویی و تلویزیونی و اینترنتی

1. برنامة صبح است، ویژة نوروز، شبکة 4 سیمای ایران در چهار بخش، پخش مجدد در شبکة ماهواره‌ای جام‌جم، 1375.

2. نقد اسطوره‌ای، شبکة 4 سیما، 1382.

3. اسطوره و شعر، شبکة 4 سیما، 1381.

4. گفت‌وگو با رادیو مازندران دربارة نیما یوشیج، 1382.

5. معرفی کتاب‌های اساطیری، شبکة 4 سیما، 1383.

6. بررسی ادبی، شبکة 4 سیما، 1384.

7. رادیو فرهنگ، بیش از 5 بار دربارة کتاب و اسطوره و نوروز، 1384‌ـ 1378.

8. مصاحبه با رادیو فرانسه دربارة نوروز، 29 اسفند 1383.

9. مصاحبه با رادیو بی‌بی‌سی در برنامة فرهنگ دربارة اسطوره، با حضور رامین جهانبگلو و کتایون مزداپور، 1384.

10. مصاحبه با رادیو تهران دربارة مجموعه‌شعر جهان، 1384 و اردیبهشت 1385.

11. مصاحبه با رادیوی بین‌المللی چین دربارة وضعیت زبان و ادبیات فارسی در چین، فوریه 2005.

12. مصاحبه با رادیوی بین‌المللی چین دربارة ایران‌شناسی، ژوئیه 2006.

13. مصاحبه با شبکة تلویزیونی بین‌المللی خبر دربارة تاریخچة زبان فارسی و زبان‌های ایرانی، تهران، خرداد 1386.

14. مصاحبه با شبکة بین‌المللی جام‌جم دربارة میراث زبانی و کتیبه‌ها، اردیبهشت 1386.

15. مصاحبة اینترنتی با پایگاه آتی‌بان (www.atiban .com) دربارة اسطوره و شعر.

16. مصاحبه با شبکة 1 سیما به مناسبت هفتة میراث فرهنگی دربارة زبان‌ها و گویش‌های ایرانی، مهر 1386.

17. مصاحبه با شبکة 4 سیما، برنامة کتاب 4 دربارة دانشنامة اساطیر جهان، دی 1386.

18. شرکت در برنامة سینما ماوراء، نقد فیلم اسطوره‌ای قول، شبکة 4 سیما، دی 1386.

19. مصاحبه با رادیو گفت‌وگو دربارة آیین داد در ایران باستان، اسفند 1386.

20. مصاحبه با شبکة 4 سیما با حضور پروفسور ریچارد فرای، اسفند 1386، پخش: تیر 1387.

21. مصاحبه با رادیو فرهنگ دربارة دانشنامة اساطیر جهان، اردیبهشت 1387.

22. درس‌گفتارهای شاهنامه، 4 جلسه، شهر کتاب مرکزی، پخش: شبکة 4 سیما، مرداد و شهریور 1387.

23. گفت‌وگو با رادیو مازندران (ساری) دربارة فرهنگ و ادبیات مازندران، اسفند 1389.

24. مصاحبه با رادیو فرهنگ دربارة ترجمة شعر در ایران، با حضور موسی بیدج، آبان 1391. 

25. نخستین نشست ماهیانة تلویزیونی در شبکة آرتیست‌ تی‌وی روسیه، با شرکت ولادیسلاو پولاکوفسکی (نویسندة کتاب گریبایدوف) و خانم آنا (نویسنده و رئیس اتحادیة نویسندگان معاصر روس) دربارة جشن‌های ایران و روس، دسامبر 2013، پخش مجدد: شبکة 4 سیما.

26. گفت‌وگو با شبکۀ سیمای ملی جمهوری تاجیکستان دربارۀ نوروز، 1 فروردین 1393.

27. دومین نشست ماهیانة تلویزیونی در شبکة آرتیست تی‌وی روسیه، با شرکت دیمتریف سرگئی نیکولائویچ (نویسنده و منتقد) و یوری نچیپُرمکو (داستان‌نویس و شاعر) دربارة تعامل ادبیات فارسی و ادبیات روس، 25 مارس 2014، پخش مجدد: شبکة 4 سیما.

28. سومین نشست ماهیانة تلویزیون آرتیست تی‌وی روسیه با سِوِتلانا رودنکا و استالینوسکی (دو بانوی نویسندة روس) دربارة زنان نویسندة معاصر در ایران و روس، 25 آوریل 2014.