پیشگفتار | فرهنگ رجایی 

در میان اندیشمندان معاصر ایرانی، برخی نه فقط به تحلیل سیاست، بلکه به پرسشی بنیادین‌تر می‌پردازند:

«انسان در جهان امروز چگونه می‌تواند آگاهانه زندگی کند، معنا بیافریند و نقش ایفا کند؟»

فرهنگ رجایی از این دسته است—متفکری که اندیشه سیاسی را به قلمرو «انسان‌ورزی»، «هویت» و «بازیگری» گسترش داده است.

او متولد ۱۳۳۱ در اراک است و در نسلی پرورش یافت که ایران در حال تجربه دگرگونی‌های عمیق اجتماعی و فکری بود. این زمینه تاریخی، دغدغه‌ای پایدار در او شکل داد: فهم نسبت میان گذشته، حال و آینده ایران، و امکان نقش‌آفرینی ایرانیان در جهان معاصر.

مسیر آموزشی او—از دانشگاه تهران تا اوکلاهما و ویرجینیا—نشان‌دهنده عبور از آموزش کلاسیک علوم سیاسی به سوی تأملات عمیق‌تر درباره اندیشه سیاسی، تمدن و وضعیت بشر است. این مسیر، او را به یکی از چهره‌های اثرگذار در پیوند دادن اندیشه ایرانی با گفتمان‌های جهانی بدل کرد.

بازگشت به ایران و سپس حضور در دانشگاه‌های بین‌المللی—به‌ویژه دانشگاه کارلتون کانادا—مرحله‌ای مهم در شکل‌گیری پروژه فکری او بود. رجایی نه تنها به تدریس اندیشه سیاسی و روابط بین‌الملل پرداخت، بلکه با تأسیس و مدیریت نهادهای علمی، در ساختن فضای گفت‌وگوی فکری نیز نقش‌آفرین شد.

آثار او—از تحول اندیشه سیاسی در شرق باستان تا مشکله هویت ایرانیان امروز و بازیگری در باغ هویت ایرانی—تلاشی مستمر برای فهم نسبت میان اندیشه و عمل، سنت و تجدد، و فرد و جهان است. او همچنین با ترجمه آثار مهمی از هانا آرنت، لئو اشتراوس و چارلز تیلور، نقش مهمی در انتقال و بومی‌سازی مفاهیم کلیدی اندیشه سیاسی ایفا کرده است.

رجایی در عین حال نگاهی انتقادی به وضعیت معاصر دارد: از شکاف میان آرمان و عمل در جامعه ایرانی، تا بحران اندیشه‌ورزی و ضعف کنش جمعی. اما این نقد، به ناامیدی ختم نمی‌شود؛ بلکه دعوتی است به بازاندیشی و بازسازی امکان «نقش‌آفرینی».

در نهایت، پروژه فکری او را می‌توان تلاشی برای پاسخ به این پرسش دانست:

چگونه می‌توان در جهانی با «یک تمدن و چند فرهنگ»، انسانی آگاه، اخلاقی و اثرگذار بود؟

گفت‌وگو با فرهنگ رجایی در پروژه آرته،

نه فقط روایت یک زندگی علمی،

بلکه تأملی عمیق بر امکان «بازیگری ایرانیان» در جهان امروز است.

بیوگرافی فرهنگ رجایی

فرهنگ رجایی (زادهٔ ۱۳۳۱، روستای خسبیجان از توابع اراک) پژوهشگر، نظریه‌پرداز علوم سیاسی، استاد فلسفهٔ سیاسی و روابط بین‌الملل، نویسنده و مترجم ایرانی است. او از برجسته‌ترین اندیشمندان ایرانی در حوزهٔ اندیشهٔ سیاسی، هویت، تمدن، جهانی‌شدن و سیاست در جهان اسلام به‌شمار می‌رود. رجایی پس از یک دهه فعالیت دانشگاهی و پژوهشی در ایران، از سال ۱۳۷۵ در کانادا به فعالیت علمی ادامه داد و سال‌ها استاد تمام گروه فلسفهٔ سیاسی و روابط بین‌الملل دانشگاه کارلتون بوده است. او همچنین به مدت ده سال ریاست دانشکدهٔ علوم انسانی این دانشگاه را بر عهده داشت و دارندهٔ کرسی مطالعات «تجدد و تمدن برآمده از آن» در این دانشگاه است.

تحصیلات

فرهنگ رجایی تحصیلات ابتدایی خود را در زادگاهش، روستای خسبیجان، و دورهٔ متوسطه را در شهر اراک به پایان رساند. سپس در سال ۱۳۵۴ مدرک کارشناسی علوم سیاسی را از دانشگاه تهران دریافت کرد. او در دانشگاه تهران هم‌دورهٔ پژوهشگرانی چون علی قیصری و فخرالدین عظیمی بود و از محضر استادانی همچون ابوالفضل قاضی و حمید عنایت بهره برد. پس از آن کارشناسی ارشد مدیریت دولتی را در دانشگاه اوکلاهما (۱۹۷۷) و دکترای امور بین‌الملل را در دانشگاه ویرجینیا (۱۹۸۳) اخذ کرد. در خارج از ایران نیز از اندیشه و آموزش استادانی چون چارلز تیلور، کنت تامپسون و اینیس کلود تأثیر پذیرفت و با یک واسطه از شاگردان هانس مورگنتا محسوب می‌شود.

فعالیت‌ها و آثار

رجایی از سال ۱۳۶۵ تا ۱۳۷۵ در دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی مختلف ایران، از جمله دانشگاه تهران، دانشگاه شهید بهشتی، دانشگاه امام صادق(ع)، دانشگاه تربیت مدرس، دانشگاه خوارزمی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، دانشکده روابط بین‌الملل وزارت امور خارجه و پژوهشکده مطالعات استراتژیک خاورمیانه به تدریس و پژوهش اشتغال داشت.

پس از مهاجرت به کانادا، فعالیت دانشگاهی خود را در دانشگاه کارلتون ادامه داد و علاوه بر آن، به‌عنوان پژوهشگر یا استاد مدعو در دانشگاه آکسفورد، دانشگاه هامبولت برلین، دانشگاه ویرجینیا و دانشگاه ایالتی شاونی (Shawnee State University) نیز حضور داشت.

حوزه‌های اصلی پژوهش او عبارت‌اند از:

فلسفهٔ سیاسی و نظریهٔ سیاسی

اندیشهٔ سیاسی اسلام و جهان غیرغربی

هویت ایرانی و تمدن

جهانی‌شدن و وضعیت بشر

روابط بین‌الملل و سیاست تطبیقی

رجایی افزون بر نگارش آثار پژوهشی، مترجم برجسته‌ای نیز هست، هرچند خود ترجمه را صرفاً انتقال متن نمی‌داند و آن را نوعی «برگردان»، «اجتهاد» و «وارسی انتقادی متن» توصیف می‌کند.

از مهم‌ترین آثار تألیفی او می‌توان به کتاب‌های معرکه جهان‌بینی‌ها، تحول اندیشه سیاسی در شرق باستان، مشکله هویت ایرانیان امروز، بازیگری در باغ هویت ایرانی، اندیشه و اندیشه‌ورزی، Globalization on Trial و Islamism and Modernism اشاره کرد.

از شناخته‌شده‌ترین ترجمه‌های او نیز می‌توان به فلسفه سیاسی چیست؟ اثر لئو اشتراوس، زندگی فضیلت‌مند در عصر سکولار اثر چارلز تیلور، تمدن و سرمایه‌داری اثر فرنان برودل، محبت و آگوستین قدیس اثر هانا آرنت و مجموعه‌هایی دربارهٔ اندیشهٔ هانا آرنت، قدرت، نظریه‌های سیاسی و سازمان‌های بین‌المللی اشاره کرد.

دستاوردها و افتخارات

استاد تمام گروه فلسفهٔ سیاسی و روابط بین‌الملل دانشگاه کارلتون کانادا

رئیس دانشکدهٔ علوم انسانی دانشگاه کارلتون به مدت ده سال

دارندهٔ کرسی مطالعات «تجدد و تمدن برآمده از آن»

پژوهشگر شناخته‌شده در حوزهٔ اندیشهٔ سیاسی، هویت و تمدن در جهان اسلام

انتشار ده‌ها کتاب و مقالهٔ علمی به زبان‌های فارسی و انگلیسی

ترجمه و معرفی آثار مهم اندیشهٔ سیاسی معاصر، از جمله آثار لئو اشتراوس، چارلز تیلور، هانا آرنت و فرنان برودل برای مخاطبان فارسی‌زبان