پیشگفتار گفت‌وگو با دکتر بیژن ظهوری زنگنه

ریاضی‌دان، استاد دانشکده علوم ریاضی دانشگاه صنعتی شریف، پژوهشگر در حوزه‌ی معادلات دیفرانسیل تصادفی و مروج اندیشه‌ی عمومی‌سازی ریاضیات

در منظومه‌ی ریاضیات معاصر ایران، دکتر بیژن ظهوری زنگنه از چهره‌هایی است که علم را نه صرفاً به‌عنوان ابزاری برای حل مسائل، بلکه به‌عنوان فرهنگی برای اندیشیدن، زیستن و آموختن می‌بیند. او که در دهه ۱۳۲۰ متولد شد و تحصیلات کارشناسی خود را در دانشگاه صنعتی آریامهر (شریف کنونی) گذراند، از نخستین نسل استادانی است که پس از انقلاب، ریاضیات را با نگاهی تازه به آموزش و پژوهش بازتعریف کرد

دکتر زنگنه در سال ۱۳۶۹ دکترای خود را از دانشگاه بریتیش کلمبیا دریافت کرد و با بازگشت به ایران، فعالیتش را در دانشگاه صنعتی شریف آغاز نمود. زمینه‌ی پژوهشی اصلی او معادلات دیفرانسیل تصادفی و نظریه احتمال است، اما تأثیر او فراتر از مرزهای تخصصی، در تربیت نسل‌های متعدد از ریاضی‌دانان و در نوسازی محتوای آموزشی کشور نیز گسترش یافته است. او نویسنده و مترجم چندین کتاب درسی مرجع از جمله معادلات دیفرانسیل مقدماتی و مسائل مقدار مرزی، آنالیز حقیقی: مبانی نظریه اندازه و انتگرال و حساب دیفرانسیل و انتگرال یک‌متغیره است که در دانشگاه‌ها و مدارس عالی تدریس می‌شوند

در کنار کار دانشگاهی، نقش او در اصلاح آموزش ریاضی در ایران برجسته است. دکتر زنگنه از اعضای مؤثر در برنامه‌ریزی و تألیف کتاب‌های درسی ریاضی برای دوره پیش‌دانشگاهی بود و همراه با دکتر یحیی تابش و دکتر زهرا گویا، نسل تازه‌ای از کتاب‌های آموزشی را تدوین کرد که زبان ساده‌تر و نگاه مفهومی‌تری به ریاضی داشتند. او در گفت‌وگوهای خود بارها بر این نکته تأکید کرده که «ریاضی عشق می‌طلبد و عاشق می‌پروراند» — جمله‌ای که نه شعار، بلکه فلسفه‌ی زیستن اوست

دکتر زنگنه از نخستین برگزارکنندگان دوره‌های «آشنایی با ریاضیات» در دانشگاه صنعتی شریف برای دانش‌آموزان مستعد کشور بود؛ دوره‌هایی که نقطه‌ی آغاز مسیر علمی دانش‌آموزانی چون مریم میرزاخانی و رویا بهشتی شد. او در مصاحبه‌ای یادآور می‌شود که میرزاخانی «با پرسش‌های پی‌درپی، ذوق تدریس را در من دوچندان می‌کرد» و همین ارتباط انسانی و علمی را تا پایان زندگی آن نابغه حفظ کرده بود

آثار او، از مقاله‌های علمی تا یادداشت‌های ترویجی درباره‌ی «بحران کیفی پژوهش ریاضی در ایران» و «لزوم مردمی‌کردن ریاضی»، گواه دغدغه‌ی همیشگی‌اش برای گسترش فرهنگ علمی است. در سخنرانی معروف خود با عنوان «همگانی کردن ریاضی: چرا و چگونه»، بر نقش ریاضی به‌عنوان بخشی از سواد شهروندی قرن بیست‌ویکم تأکید کرد و کوشید مرز میان علم و جامعه را بازتعریف کند

در گفت‌وگوی آرته با دکتر بیژن ظهوری زنگنه، او از پیوند ریاضی با اخلاق، زیبایی، و تفکر فلسفی سخن می‌گوید؛ از روزهایی که در کلاس‌های ساده دانشگاه، تخم عشق به اندیشه در ذهن شاگردانش می‌کاشت، تا سال‌هایی که در اتاق کارش در شریف، میان معادلات و دانشجویان، به «پرورش عاشقان ریاضی» می‌اندیشید.

بیوگرافی بیژن ظهوری زنگنه

بیژن ظهوری زنگنه متولد ۲۱ آبان ۱۳۲۸، استاد تمام گروه ریاضیات دانشکده علوم ریاضی دانشگاه صنعتی شریف است. او یکی از چهره‌های برجسته ریاضیات ایران در زمینه‌های احتمال، فرایندهای تصادفی، معادلات دیفرانسیل تصادفی و کاربردهای ریاضی در مالی است.

 زندگی و تحصیلات

بیژن ظهوری زنگنه در سال ۱۳۲۸ در تهران متولد شد. او در سال ۱۳۴۶ وارد دانشگاه صنعتی آریامهر (دانشگاه صنعتی شریف کنونی) شد و تحصیلات کارشناسی خود را در رشته ریاضیات در همان دانشگاه به پایان رساند. پس از انقلاب فرهنگی و تعطیلی دانشگاه‌ها در سال ۱۳۵۸، مدتی در دانشگاه صنعتی اصفهان تدریس کرد. در آن دوره، به همراه یحیی تابش، دکتر رجالی و دکتر می‌امی، به تدریس در دبیرستان‌های اصفهان مشغول بودند تا خلأ آموزشی ناشی از تعطیلی دانشگاه‌ها را جبران کنند.

در سال ۱۳۶۲ برای ادامه تحصیل دکتری به خارج رفت. ابتدا قصد داشت به MIT آمریکا برود، اما به دلیل مشکلات ویزا، یک سال در پلی‌تکنیک لوزان سوئیس ماند و سپس به دانشگاه بریتیش کلمبیا (کانادا) رفت. او در سال ۱۳۶۹ (۱۹۹۰) مدرک دکتری ریاضیات خود را از این دانشگاه دریافت کرد. عنوان رساله دکتری او «یک معادله تکاملی تصادفی نیم‌لیلی» بود و استاد راهنمای او جان برادستر والش (John Broadster Walsh) بود.

پس از بازگشت به ایران، در سال ۱۳۷۱ به هیئت علمی دانشگاه صنعتی شریف پیوست و از آن زمان تاکنون در این دانشگاه مشغول تدریس و پژوهش است.

 فعالیت‌های علمی و پژوهشی

بیژن ظهوری زنگنه در زمینه‌های احتمال پیشرفته، فرایندهای تصادفی، معادلات دیفرانسیل تصادفی، ریاضیات مالی و روش‌های احتمالاتی در مسائل دترمینیستیک فعالیت گسترده‌ای داشته است. او مقالات متعددی در مجلات معتبر داخلی و بین‌المللی منتشر کرده و در آموزش نسل‌های متعدد دانشجویان ریاضی و مالی نقش مهمی ایفا کرده است.

 برخی مقالات مهم

- استخراج فرمول قیمت‌گذاری اختیار معامله در مدل هستون (با همکاری شیوا زمانی و بهناز زرگری، ۱۳۸۹)

- دوب آنالیزدان تمام عیار (۱۳۸۵)

- حرکت براونی یا فرآیند وینر: ریاضی مدل‌ساز پدیده‌های طبیعی (با روح‌الله جهانی‌پور، ۱۳۸۳)

- نوربرت وینر، ریاضیدانی برای تمام فصول (با روح‌الله جهانی‌پور، ۱۳۸۳)

- دکتری آموزش ریاضی در دانشگاه‌های آمریکا (۱۳۸۱)

- روش‌های احتمالاتی در حل مسائل دترمینیستیک (۱۳۸۱)