بیوگرافی موسی غنی‌نژاد

موسی غنی‌نژاد، متولد مرداد ماه ۱۳۳۰ در تبریز، اقتصاددان برجسته ایرانی، پژوهشگر در حوزه‌های فلسفه، معرفت‌شناسی علم اقتصاد، و تاریخ عقاید اقتصادی است. او عضو بازنشسته هیئت علمی دانشگاه صنعت نفت، استاد مدعو دانشگاه صنعتی شریف، و رئیس مرکز تحقیقات اقتصادی روزنامه دنیای اقتصاد است. غنی‌نژاد به‌عنوان پدر معنوی مجموعه دنیای اقتصاد شناخته می‌شود و دیدگاه‌های لیبرال او در اقتصاد و سیاست تأثیر بسزایی در محافل علمی و رسانه‌ای ایران داشته است.

تحصیلات

موسی غنی‌نژاد پیش از انقلاب اسلامی، مدرک کارشناسی خود را در رشته حسابداری از دانشگاه تهران اخذ کرد. پس از انقلاب، با علاقه به اقتصاد، برای ادامه تحصیل به فرانسه رفت و کارشناسی ارشد و دکتری خود را در رشته اقتصاد توسعه از دانشگاه پانتئون-سوربن پاریس دریافت کرد. او همچنین دوره دکتری معرفت‌شناسی علم اقتصاد را در دانشگاه پاریس ۱ آغاز کرد، اما پیش از دفاع از رساله خود به ایران بازگشت و این دوره را ناتمام گذاشت.

فعالیت‌های حرفه‌ای

غنی‌نژاد به‌عنوان اقتصاددان و پژوهشگر، سال‌ها در حوزه‌های فلسفه اقتصاد، معرفت‌شناسی، و تاریخ عقاید اقتصادی فعالیت کرده است. او در دانشگاه صنعت نفت به تدریس پرداخته و به‌عنوان استاد مدعو در دانشگاه صنعتی شریف حضور داشته است. همچنین، سردبیری و مدیریت مرکز تحقیقات اقتصادی روزنامه دنیای اقتصاد را بر عهده داشته و نقش کلیدی در شکل‌گیری این رسانه اقتصادی ایفا کرده است.

گرچه ادعاهایی درباره مشاوره او به وزیر مسکن، راه و شهرسازی در دولت‌های یازدهم و دوازدهم مطرح شده، اما این موضوع به‌صورت رسمی تأیید یا تکذیب نشده و سندی در این زمینه وجود ندارد.

دیدگاه‌ها

غنی‌نژاد از حامیان اقتصاد بازار آزاد و اصلاحات اقتصادی پیش از اصلاحات سیاسی است. او معتقد است که انقلاب‌ها، شورش‌ها و تغییرات انقلابی، به‌ویژه اگر با حمایت خارجی همراه باشند، به اقتدارگرایی منجر می‌شوند و بدترین گزینه برای آینده ایران هستند. او از اصلاح‌طلبان راست‌گرا مانند حسن روحانی حمایت کرده، اما با اصلاح‌طلبان چپ‌گرا مانند میرحسین موسوی مخالفت ورزیده است.

دیدگاه درباره انقلاب ۱۳۵۷ و روح‌الله خمینی

غنی‌نژاد در مناظره‌ای با مسعود درخشان در صداوسیما اظهار داشت که انقلاب ۱۳۵۷ تحت تأثیر تفکرات چپ‌گرایانه، از جمله اندیشه‌های علی شریعتی و ابوالحسن بنی‌صدر، بود و قانون اساسی ایران نیز متأثر از این تفکرات تدوین شد. او معتقد است که اگر دخالت روح‌الله خمینی نبود، ایران به سرنوشت «کامبوج دوم» دچار می‌شد. به گفته او، خمینی به دلیل فقیه بودن و آگاهی از اهمیت مالکیت خصوصی در اسلام، مانع این روند شد، اما ایران را به سمت هیچ نظام اقتصادی مشخصی هدایت نکرد.

ملی شدن صنعت نفت و مصدق

غنی‌نژاد از منتقدان سرسخت محمد مصدق و ملی شدن صنعت نفت در سال ۱۳۲۹ است. او معتقد است که این اقدام به جای ملی‌سازی، درآمد نفت را دولتی کرد و مدیریت منابع نفت و گاز ایران را از شرکت نفت ایران و انگلیس (بریتیش پترولیوم)، که او آن را شرکتی خصوصی و رقابتی می‌داند، سلب کرد. به نظر او، این تصمیم برخلاف منافع ملی ایران بود و مصدق را به‌عنوان یک پوپولیست معرفی می‌کند. او همچنین واقعه ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ را کودتا نمی‌داند.

طرح هدفمندسازی یارانه‌ها

غنی‌نژاد از مخالفان اصلی طرح هدفمندسازی یارانه‌ها در دولت نهم و دهم بود و آن را اقدامی پوپولیستی و خطرناک از نظر اجتماعی توصیف کرد. او معتقد بود که این طرح به جای اصلاح قیمت‌های نسبی برای تخصیص بهینه منابع، صرفاً رانت انرژی را بازتوزیع کرد. بااین‌حال، در سال ۱۳۹۳ و با روی کار آمدن دولت حسن روحانی، او از فاز دوم این طرح حمایت کرد، به شرطی که یارانه نقدی با تورم تعدیل نشود تا به‌تدریج بی‌ارزش شود. او بعدها در سال ۱۳۹۶ اذعان کرد که شناسایی گروه‌های هدف برای یارانه نقدی کاری دشوار و غیرعملی است.

بحران اقتصادی ۱۳۹۷

غنی‌نژاد تحریم‌های آمریکا را دلیل اصلی بحران ارزی و تورمی ۱۳۹۷–۱۳۹۹ نمی‌داند و معتقد است که سیاست‌های غلط دولت، از جمله وام‌های بی‌ضابطه و اقدامات تعزیراتی، عامل اصلی این بحران بود. او دولت را به عوام‌فریبی متهم کرد که با دادن آدرس غلط، مسئولیت را به تحریم‌ها نسبت داد.

کرونا و واکسن

در برنامه پرگار شبکه بی‌بی‌سی فارسی، غنی‌نژاد با رد ادعای پرویز صداقت مبنی بر اینکه سرمایه‌داری عامل مشکلات زیست‌محیطی و بیماری‌هایی مانند کرونا است، اظهار داشت که کشورهای سوسیالیستی کارنامه بدتری در حفاظت از محیط زیست دارند. او از توزیع هزینه‌دار واکسن کرونا توسط دولت‌های سرمایه‌گذار دفاع کرد و گفت که منطق بازار ایجاب می‌کند بنگاه‌هایی که روی واکسن سرمایه‌گذاری کرده‌اند، از منافع آن بهره‌مند شوند. در پاسخ به ناتوانی کشورهای فقیر در خرید واکسن، او پیشنهاد کرد که این کشورها باید تلاش کنند ثروتمند شوند، اما در عین حال تأکید کرد که در دموکراسی‌های لیبرال، افکار عمومی می‌تواند دولت‌ها را به کمک به کشورهای فقیر ترغیب کند.

مناظره‌ها

مناظره با مسعود درخشان

در ۴ اردیبهشت ۱۴۰۲، غنی‌نژاد در برنامه جهان‌آرا شبکه افق با مسعود درخشان مناظره کرد و انتقادات اساسی به نظام اقتصادی و سیاسی ایران وارد نمود. او با استناد به سیره نبوی، قیمت‌گذاری دستوری را نادرست خواند و اظهار داشت که پیامبر اسلام حتی در زمان قحطی از قیمت‌گذاری کالاها خودداری می‌کرد و معتقد بود «قیمت‌ها دست خداست».

مناظره با علی علیزاده

در ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۲، در برنامه شیوه شبکه چهار، غنی‌نژاد با علی علیزاده مناظره کرد. هر دو به مدیریت اقتصادی دولت‌های جمهوری اسلامی انتقاد داشتند، اما غنی‌نژاد اقتصاد دستوری و دولتی را عامل مشکلات دانست، در حالی که علیزاده نئولیبرالیسم را مقصر می‌شمرد.

آثار

نگارش

مقدمه‌ای بر معرفت‌شناسی علم اقتصاد (تهران: مؤسسه عالی پژوهش در برنامه‌ریزی و توسعه، ۱۳۷۶)

تجددطلبی و توسعه در ایران معاصر (تهران: مرکز، ۱۳۷۷)

جامعه مدنی: آزادی، اقتصاد و سیاست (تهران: طرح نو، ۱۳۷۷)

درباره هایک (تهران: نگاه معاصر، ۱۳۸۱)

بهره یا ربا؟ گفت‌وگو درباره مفاهیم بهره و ربا (با عباس موسویان، تهران: نگاه معاصر، ۱۳۸۴)

اقتصاد و عدالت اجتماعی (با همکاری محمد طبیبیان، غلامعلی فرجادی و مسعود نیلی، ویراسته لاله خاکپور، تهران: نشر نی، ۱۳۸۶)

ایران آینده از نگاه سه اندیشمند ایران امروز: حسن عشایری، موسی غنی‌نژاد و رضا منصوری (شهرداد میرزائی، تهران: دیبایه، ۱۳۸۸)

اندیشه آزادی: نگاهی از منظر اقتصاد سیاسی به تجربه ایران معاصر (با همکاری محمد طبیبیان و حسین عباسی علی‌کمر، تهران: دنیای اقتصاد، ۱۳۹۱)

آزادسازی و عملکرد اقتصادی (تهران: دنیای اقتصاد، ۱۳۹۱)

اقتصاد به روایت دیگر (مجموعه مقالات در روزنامه دنیای اقتصاد، ۱۳۸۳–۱۳۸۷، تهران: دنیای اقتصاد، ۱۳۹۲)

اقتصاد و دولت در ایران (تهران: دنیای اقتصاد، ۱۳۹۵)

گفتارهایی در روش‌شناسی علم اقتصاد (تهران: مینوی خرد، ۱۳۹۷)

پیکتی: مغالطه قرن بیست و یکم (بررسی انتقادی کتاب سرمایه در قرن بیست و یکم) (تهران: دنیای اقتصاد، ۱۳۹۹)

ترجمه

قانون، قانون‌گذاری و آزادی: گزارش جدیدی از اصول آزادی‌خواهانه عدالت و اقتصاد سیاسی، فریدریش فون هایک، ۳ جلد (جلد ۱: قواعد و نظم، جلد ۲: سراب عدالت اجتماعی، جلد ۳: نظم سیاسی مردمان آزاد)، ترجمه مهشید معیری و موسی غنی‌نژاد (تهران: دنیای اقتصاد، جلد ۱ و ۲: ۱۳۹۲، جلد ۳: ۱۳۹۳)