پیشگفتار | هرمز هدایت 

ورود به صحنه تئاتر در اواخر دهه ۴۰، برای یک جوان بیست‌ساله، تنها آغاز یک مسیر حرفه‌ای نبود؛

قرار گرفتن در کنار چهره‌هایی چون علی نصیریان و عزت‌الله انتظامی، به‌معنای حضور در لحظه‌ای بود که تئاتر مدرن ایران در حال شکل‌گیری بود.

هرمز هدایت، متولد ۱۳۲۴ در اصفهان،

فعالیت خود را در همین بستر آغاز کرد—با تأسیس «گروه تئاتر پویا» و سپس حضور در اجراهایی که به‌نوعی امتداد همان جریان نوپای تئاتر حرفه‌ای ایران بودند.

این نقطه آغاز، مسیر او را به‌وضوح در تئاتر تعریف می‌کرد؛

اما نخستین چرخش مهم زندگی حرفه‌ای‌اش، نه از دل انتخاب، بلکه از دل شرایط شکل گرفت.

در اوایل دهه ۶۰، با حذف او از ساختار رسمی تئاتر،

مسیرش به‌ناچار به تلویزیون و سپس سینما کشیده شد—

جابه‌جایی‌ای که برای بسیاری از هم‌نسلان او نیز تجربه‌ای مشترک بود،

اما در مورد هدایت، به شکل‌گیری یک کارنامه چندبخشی انجامید.

از این پس، او در سه بستر به‌طور هم‌زمان کار کرد:

تئاتر به‌عنوان ریشه،

تلویزیون به‌عنوان میدان استمرار،

و سینما به‌عنوان فضای تجربه.

در تلویزیون، حضور در مجموعه‌هایی چون «شب چراغ»، «یک مشت پر عقاب» و «میوه ممنوعه»،

و در سینما، همکاری با فیلم‌سازانی چون بهرام بیضایی،

بخشی از این مسیر را شکل می‌دهند—

مسیرى که بیش از آنکه بر یک نقطه اوج متمرکز باشد،

بر تداوم در شرایط متغیر استوار است.

در کنار اجرا،

نویسندگی، کارگردانی و طراحی نیز بخشی از فعالیت او بوده—

که نشان می‌دهد مواجهه او با هنر نمایش، صرفاً در سطح بازیگری متوقف نمانده است.

اما شاید مهم‌ترین لایه در شناخت هدایت،

در نگاه او به «ساختار هنر» نهفته باشد.

در روایت‌هایش،

به‌روشنی از مسائلی چون دولتی بودن هنر،

محدود شدن میدان کار،

و استفاده‌نشدن از تجربه نسل‌های پیشین سخن می‌گوید—

نکاتی که نشان می‌دهد مسئله او، صرفاً کار شخصی نیست،

بلکه وضعیت کلی هنر و هنرمند در ایران است.

از این منظر،

کارنامه او تنها مجموعه‌ای از نقش‌ها و آثار نیست،

بلکه تجربه‌ای است از کار هنری در دل محدودیت‌ها—

و تلاش برای حفظ هویت حرفه‌ای در شرایطی که بارها تغییر کرده است.

گفت‌وگو با هرمز هدایت در پروژه آرته،

فرصتی است برای بازخوانی این تجربه چندلایه:

 چگونه یک هنرمند، در میانه تغییرات ساختاری،

مسیر خود را ادامه می‌دهد و دوباره تعریف می‌کند؟

و در سطحی عمیق‌تر:

 چه نسبتی میان «تجربه انباشته نسل‌ها»

و «ساختارهای تصمیم‌گیری در هنر» وجود دارد؟

پاسخ به این پرسش‌ها،

تنها برای فهم گذشته نیست—

بلکه برای بازاندیشی در آینده هنر ایران ضرورتی جدی دارد.

زندگی‌نامه هرمز هدایت

هرمز هدایت، بازیگر، کارگردان، نویسنده و مدرس تئاتر، سینما و تلویزیون ایران، در ۱۰ تیر ۱۳۲۴ در اصفهان (سپاهان) متولد شد. فعالیت حرفه‌ای او در عرصه نمایش از میانه دهه ۱۳۴۰ آغاز شد و در طول چند دهه، در مقام بازیگر، کارگردان، نویسنده، طراح و مدرس فعالیت کرده است. هدایت از بنیان‌گذاران گروه تئاتر پویا در سال ۱۳۴۵ بود و در سال ۱۳۴۶ نخستین تجربه حرفه‌ای بازیگری خود را در کنار چهره‌هایی چون علی نصیریان و عزت‌الله انتظامی در نمایش شاه عباس و پیر پاره‌دوز به دست آورد.

یکی از مهم‌ترین نقاط عطف فعالیت او، کارگردانی نمایش «روسپی بزرگوار» اثر ژان پل سارتر در سال ۱۳۵۰ در دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران بود؛ نمایشی با حضور سوسن تسلیمی که با استقبال قابل توجهی روبه‌رو شد. هدایت پس از آن فعالیت خود را در تئاتر، تلویزیون و سینما گسترش داد و علاوه بر بازیگری و کارگردانی، در زمینه‌های نویسندگی، طراحی، آموزش و داوری نیز فعالیت داشت.

تحصیلات

هدایت پس از یک دوره آموزشی در دانشکده هنرهای دراماتیک، در سال ۱۳۴۸ در آزمون ورودی دانشکده هنرهای دراماتیک و دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران پذیرفته شد و تحصیل در دانشگاه تهران را برگزید. او در سال ۱۳۵۲ از دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران فارغ‌التحصیل شد و نزد استادانی چون حمید سمندریان، پرویز ممنون، مرتضی ممیز و هرمز فرهت آموزش دید.

او بعدها تحصیلات خود را در دانشگاه کاردیف بریتانیا ادامه داد و در دوران حضور در بریتانیا نیز در چند اجرای نمایشی فعالیت کرد. هدایت همچنین دارای گواهینامه رتبه یکم کارگردانی از مرکز ارزشیابی هنری است که در معرفی انگلیسی او از آن با عنوان Equivalent PhD in Directing یاد شده است.

فعالیت‌ها و آثار

فعالیت حرفه‌ای هرمز هدایت از سال ۱۳۴۶ و با بازی در شاه عباس و پیر پاره‌دوز آغاز شد. او در سال‌های بعد در نمایش‌هایی چون «لونه شغال»، «مردی که مرده بود و خود نمی‌دانست»، «بازرس»، «افول»، «سرباز لاف‌زن»، «تنبورنواز» و «کبودان و اسفندیار» بازی کرد.

در مقام کارگردان نیز آثاری چون «از پا نیفتاده‌ها»، «دست بالای دست»، «روسپی بزرگوار»، «چشم در برابر چشم»، «سربازها»، «دلاله»، «کسب‌وکار خانم وارن»، «آن زمان فرا خواهد رسید»، «چایخانه باغ پریان» و «هفت کردار» را به صحنه برد. هفت کردار که در سال ۱۳۸۰ در سالن اصلی تئاتر شهر اجرا شد، از آخرین کارهای صحنه‌ای مهم او در مقام نویسنده و کارگردان به شمار می‌رود.

هدایت در تلویزیون نیز حضوری گسترده داشته است. او آثاری همچون «شهر کارستان»، «زنگ بیداری»، «قصه‌های صندوق طلایی»، «زیر گنبد کبود»، «پنچری»، «برگی از زندگی»، «شیرین‌تر از کلاغ‌پر» و «دوقلوها» را در مقام‌های مختلف کارگردانی، نویسندگی، طراحی یا بازیگری تجربه کرده است. در مجموعه عروسکی مشهور «خونه مادربزرگه» نیز صداپیشه شخصیت هاپوکومار بود.

در مقام بازیگر تلویزیونی در آثاری چون «میوه ممنوعه»، «یک مشت پر عقاب»، «جستجو در شهر»، «شب چراغ» و تله‌تئاترهایی نظیر «تله‌موش» و «کشتی اسپرانزا» حضور داشته است. فعالیت سینمایی او نیز شامل بازی در فیلم‌های «عبور از غبار» به کارگردانی پوران درخشنده، «مجسمه» به کارگردانی ابراهیم وحیدزاده، «مسافران» به کارگردانی بهرام بیضایی و «مرد نامرئی» به کارگردانی فریال بهزاد است.

دستاوردها و جوایز

هرمز هدایت از هنرمندان باسابقه‌ای است که فعالیتش چند حوزه اصلی هنرهای نمایشی ایران ــ تئاتر، تلویزیون و سینما ــ را دربر گرفته است. حضور در بیش از دو دهه فعالیت صحنه‌ای، همکاری با نسل‌های مختلف هنرمندان و تجربه هم‌زمان بازیگری، کارگردانی، نویسندگی، طراحی و آموزش از ویژگی‌های کارنامه اوست.

کارگردانی «روسپی بزرگوار» در دوران دانشجویی از مهم‌ترین موفقیت‌های آغازین او محسوب می‌شود و خود هدایت نیز از این اجرا به عنوان یکی از نقاط عطف زندگی حرفه‌ای‌اش یاد کرده است. همچنین دریافت رتبه یکم کارگردانی در ارزشیابی هنری از مهم‌ترین عناوین حرفه‌ای ذکرشده برای اوست. در اطلاعات ارائه‌شده، جایزه رقابتی مشخص دیگری برای او ذکر نشده است.