پیشگفتار گفتگو با عبدالنقی افشارنیا

عبدالنقی افشارنیا، نوازنده و مدرس نی، یکی از چهره‌هایی است که در چند دههٔ اخیر در روند شکل‌گیری و تداوم موسیقی ایرانی حضور مؤثر داشته است. او زادهٔ دزفول است و نواختن نی را از نوجوانی آغاز کرد؛ مسیری که بعدها با آموزش نزد استادانی چون نورعلی برومند، داریوش صفوت و محمود کریمی عمق و جهت یافت. این نسل از استادان سهم مهمی در انتقال ردیف و شیوه‌های سنتی موسیقی ایرانی داشتند و افشارنیا نیز بخشی از آن میراث را در کار هنری و آموزشی خود ادامه داده است.

او در دههٔ پنجاه با گروه «شیدا» همکاری داشت و در مجموعه فعالیت‌های موسیقایی آن دوره، از جمله همراهی با محمدرضا لطفی و محمدرضا شجریان، تجربه‌هایی اندوخت که در شکل‌گیری نگاه هنری او اثرگذار بود. افشارنیا در کنار اجراهای متعدد داخلی و خارجی، سال‌ها در هنرستان‌ها و دانشگاه‌ها به تدریس پرداخته و با تربیت شاگردان بسیار، در گسترش آموزش نی نقش داشته است. تالیف و تدوین سه جلد کتاب آموزش نی نیز از جمله فعالیت‌های مکتوب او در حوزهٔ آموزش موسیقی است.

او نی را سازی می‌داند که از نظر بیان موسیقایی به آواز انسان نزدیک است و می‌تواند ظرفیت‌های احساسی و تحریری موسیقی ایرانی را بازتاب دهد. در عین وفاداری به سنت، بر پژوهش، تجربه و توسعهٔ امکانات صوتی این ساز نیز تأکید دارد و نی را مناسب برای حضور در شیوه‌های مختلف اجرا، از تکنوازانه تا گروه‌نوازی، می‌بیند.

ثبت تاریخ شفاهی موسیقی ایران بدون شنیدن روایت هنرمندانی چون عبدالنقی افشارنیا کامل نخواهد بود. آرته با گفت‌وگو با او می‌کوشد بخشی از تجربه‌های زیسته، شیوه‌های آموزشی، همکاری‌های هنری و نگاه او به موسیقی را ثبت و برای نسل‌های آینده قابل دسترس کند.

بیوگرافی عبدالنقی افشارنیا

عبدالنقی افشارنیا (متولد ۱ شهریور ۱۳۳۰، دزفول) از برجسته‌ترین نوازندگان نی هفت‌بند، مدرسان و فعالان موسیقی سنتی ایرانی است. او یکی از پایه‌گذاران گروه شیدا و از همکاران نزدیک محمدرضا لطفی و محمدرضا شجریان به شمار می‌رود و در بسیاری از آثار ماندگار دهه‌های ۱۳۵۰ و ۱۳۶۰، به‌ویژه مجموعه چاووش، نقش کلیدی داشته است.

 زندگی و تحصیلات

عبدالنقی افشارنیا در ۱ شهریور ۱۳۳۰ در شهر دزفول به دنیا آمد. از ۱۲ سالگی نزد استادان محلی دزفول نواختن نی را آغاز کرد. در سال ۱۳۴۸ دیپلم گرفت و برای تحصیل در رشته آمار به تهران آمد. در سال ۱۳۵۲ پس از اتمام این رشته، وارد دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران شد و از محضر استادان بزرگی چون نورعلی برومند، داریوش صفوت و کلاس آزاد آواز محمود کریمی بهره برد. در سال ۱۳۵۷ مدرک کارشناسی موسیقی ایرانی خود را از دانشگاه تهران دریافت کرد.

 فعالیت‌های هنری

افشارنیا کار حرفه‌ای خود را از سال ۱۳۵۰ در ارکستر ژونس موزیکال ایران به رهبری سعدی حسنی آغاز کرد. از سال ۱۳۵۴ به‌عنوان یکی از پایه‌گذاران گروه شیدا به سرپرستی محمدرضا لطفی در رادیو تلویزیون ملی ایران (در دوران مدیریت هوشنگ ابتهاج «سایه») به اجرا پرداخت. پس از انقلاب، در سال ۱۳۶۵ به استخدام وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی درآمد و از سال ۱۳۶۶ در هنرستان‌های موسیقی و از ۱۳۶۹ در دانشگاه‌های هنر، تهران، سوره، آزاد اسلامی و جامع علمی کاربردی به تدریس نی و موسیقی سنتی پرداخت. او تأثیر مهمی در تربیت نسل جدید نوازندگان نی داشته و از شاگردانش می‌توان به سیامک جهانگیری و پاشا هنجنی اشاره کرد.

با بازگشت محمدرضا لطفی به ایران در سال ۱۳۸۵، افشارنیا در مؤسسه آموزشی شیدا و مکتب‌خانه میرزا عبدالله در کنار لطفی به آموزش موسیقی ردیفی پرداخت و با گروه شیدا نیز همکاری کرد. او در بسیاری از کنسرت‌های بداهه‌نوازی همراه با لطفی و شجریان حضور داشت و اجراهای متعدد داخلی و خارجی به‌عنوان تک‌نواز یا هم‌نواز نی ارائه کرده است.

 آثار مهم (گزیده)

- تکنوازی نی در آلبوم چاووش ۱ (به یاد عارف) – خوانندگی محمدرضا شجریان، آهنگسازی محمدرضا لطفی

- چاووش ۳ – خوانندگی شهرام ناظری و بیژن کامکار

- سپیده (چاووش ۶) – خوانندگی محمدرضا شجریان

- چاووش ۷، ۸، ۹ – با همکاری شجریان، ناظری، علیزاده، لطفی، مشکاتیان

- معمای هستی – خوانندگی محمدرضا شجریان، آهنگسازی محمدرضا لطفی، هم‌نوازی همایون شجریان

- شورانگیز و نوروز – خوانندگی شهرام ناظری، آهنگسازی حسین علیزاده

- در خیال – خوانندگی محمدرضا شجریان، آهنگسازی مجید درخشانی

- مال‌کنون – خوانندگی مسعود بختیاری، آهنگسازی عطاءالله جنگوک

- دلشدگان – آهنگسازی حسین علیزاده، خوانندگی محمدرضا شجریان

- مقام صبر – خوانندگی علیرضا افتخاری، آهنگسازی پرویز مشکاتیان

- بی‌خود شده – کنسرت ۱۹۹۷ زوریخ با محمدرضا لطفی و دیگران

 کتاب‌های آموزشی

افشارنیا سه جلد کتاب برای آموزش نی تألیف کرده که از منابع اصلی آموزش این ساز در ایران به شمار می‌روند.

 داوری و همکاری‌ها

او در جشنواره‌های متعدد از جمله جشنواره موسیقی جوان به‌عنوان کارشناس و عضو هیئت داوران حضور داشته و در پروژه‌های مختلف حفظ و اشاعه موسیقی ایرانی همکاری کرده است.